فایده سفر کردن از نگاه قرآن کریم

فرمان «سِیرُوا فِی الْأَرْضِ‏» شش بار در قرآن آمده است. متأسّفانه كافران بیش از ما به این دستور عمل كردند و وجب به وجب كشورهاى اسلامى را كاوش كردند و از منابع، ذخایر، نقاط قوّت و ضعف، آثار فرهنگى، كتب خطى و هنرهاى مسلمانان آگاه شده و آنها را غارت كردند و مسلمانان در خواب غفلت ماندند. بر مسلمانان واجب است از فرصت های مناسبی چون عید نوروز برای جبران این غفلت بهره برده و به منظور کسب تجربه و عبرتگیری از ملل سابق در جهان گردش نمایند.

در این مجال به بررسی جایگاه سفر و فواید آن از منظر آیات پرداخته می‌شود.

 

آثارى كه در نقاط مختلف روى زمین از دوران هاى قدیم باقى مانده اسناد زنده و گویاى تاریخ هستند، و حتى ما از آنها بیش از تاریخ مدون بهره‏ مند مى‏ شویم، آثار باقیمانده از دوران هاى گذشته، اشكال و صور و نقوش روح و دل و تفكرات و قدرت و عظمت و حقارت اقوام را به ما نشان می دهد، در صورتى كه تاریخ فقط حوادث وقوع یافته و عكس هاى خشك و بى روح آنها را مجسم مى‏ سازد.

آرى ویرانه كاخ هاى ستمگران، و بناهاى شگفت‏ انگیز اهرام مصر و برج بابل و كاخهاى كسرى و آثار تمدن قوم سبا و صدها نظائر آن كه در گوشه و كنار جهان پراكنده ‏اند، هر یك در عین خاموشى هزار زبان دارند و سخن ها مى‏ گویند، و اینجا است كه شاعران نكته سنج به هنگامى كه در برابر خرابه‏ هاى این كاخ ها قرار مى‏گرفتند، تكان شدیدى در روح خود احساس كرده و اشعار شورانگیزى مى‏ سرودند چنان كه" خاقانى" این آوازها را از درون ذرات كاخ شكست ‏خورده كسرى و مانند آن با گوش جان شنیده، و آنها را در شاهكارهاى ادبى سرودند:

بر دیده من خندید كاینجا ز چه مى‏ گرید؟             خندند بر آن دیده كاینجا نشود گریان!

 

مطالعه یك سطر از این تاریخ هاى زنده معادل مطالعه یك كتاب قطور تاریخى است و اثرى كه این مطالعه در بیدارى روح و جان بشر دارد با هیچ چیز دیگرى برابرى نمى ‏كند، زیرا هنگامى كه در برابر آثار گذشتگان قرار مى‏ گیریم گویا یك مرتبه ویرانه ‏ها جان مى‏ گیرند و استخوان هاى پوسیده از زیر خاك زنده مى‏ شوند، و جنب و جوش پیشین خود را آغاز مى‏ كنند، بار دیگر نگاه مى ‏كنیم همه را خاموش‏ و فراموش شده مى‏ بینیم و مقایسه این دو حالت نشان مى ‏دهد افراد خودكامه ‏اى چه كوتاه ‏فكرند كه براى رسیدن به هوسهاى بسیار زودگذر آلوده هزاران جنایت مى‏ شوند.

و لذا قرآن مجید دستور مى‏ دهد كه مسلمانان در روى زمین به سیر و سیاحت بپردازند و آثار گذشتگان را در دل زمین و یا در روى خاك با چشم خود ببینند و از مشاهده آن عبرت گیرند.

 

آرى در اسلام نیز جهانگردى وجود دارد، و به آن اهمیت زیادى داده شده اما نه بسان توریست هاى هوسران و هوسباز امروز بلكه براى تحقیق و بررسى آثار و سرنوشت پیشینیان و مشاهده آثار عظمت خداوند در نقاط مختلف جهان، و این همان چیزى است كه قرآن نام آن را "سیر فى الارض" گذارده و طى آیات متعددى به آن دستور داده است از جمله:

1ـ «قُلْ سِیرُوا فِی الْأَرْضِ ثُمَّ انْظُرُوا كَیْفَ كانَ عاقِبَةُ الْمُكَذِّبِینَ»؛ « (اى پیامبر! به آنان) بگو: در زمین بگردید، سپس بنگرید كه سرنوشت تكذیب كنندگان چگونه شد؟»

 

پیام‏ ها:

ـ سفرهاى علمى و آموزنده و عبرت‏آور، ستوده و نیكوست.

ـ شكست و سقوط مخالفان حقّ حتمى است، اگر شك دارید، تاریخشان را بخوانید و با سفر، آثارشان را ببینید و عبرت بگیرید.

ـ عوامل عزّت یا سقوط جوامع، قانونمند است. اگر عواملى مثل انكار و تكذیب حقّ در زمانى سبب هلاكت شد، در زمان دیگر هم سبب مى ‏شود. 

ـ یكى از عوامل سقوط تمدّن‏ها، تكذیب انبیا است.

ـ جلوه‏ هاى گذرا مهم نیست، پایان كار مهم است.

 

2ـ «قُلْ سِیرُوا فِی الْأَرْضِ فَانْظُرُوا كَیْفَ بَدَأَ الْخَلْقَ ثُمَّ اللَّهُ یُنْشِئُ النَّشْأَةَ الْآخِرَةَ إِنَّ اللَّهَ عَلى‏ كُلِّ شَیْ‏ءٍ قَدِیرٌ»؛ «بگو: در زمین بگردید، پس بنگرید كه (خداوند) چگونه آفرینش را آغاز كرده است؟ سپس (همان) خدا نشئه‏ ى آخرت (قیامت) را ایجاد مى‏كند، همانا خداوند بر هر كارى بسیار توانا است.»

 

پیام ‏ها:

ـ جهانگردى، سیر و سفر، مطالعه‏ طبیعت و گردش‏هاى هدفدار، یك وظیفه و ارزش است.

ـ گردش در طبیعت، انسان را به فكر وامى ‏دارد.

ـ با مطالعه‏ ى دقیق در آفرینش، شك و تردید خود را بر طرف كرده و خدا را بهتر مى ‏توانیم بشناسیم.

ـ بهترین دلیل معاد، قدرت‏ نمایى خداوند در پدید آوردن موجودات در نخستین مرتبه است.

 

3ـ «قُلْ سِیرُوا فِی الْأَرْضِ فَانْظُرُوا كَیْفَ كانَ عاقِبَةُ الَّذِینَ مِنْ قَبْلُ كانَ أَكْثَرُهُمْ مُشْرِكِینَ»؛ «بگو: در زمین سیر كنید پس بنگرید عاقبت كسانى كه قبل از شما (زندگى مى‏كردند و) بیشترشان مشرك بودند چگونه بود.»

 

پیام ‏ها:

ـ جهانگردى هدفدار، مورد سفارش اسلام است.

ـ حفظ آثار عبرت‏ انگیز براى آیندگان، لازم است.

ـ تاریخ از منابع شناخت است. مطالعه‏ ى تاریخ و بهره‏ گیرى از حوادث گذشته، چراغ راه آینده است.

ـ سنّت‏ ها و قوانین حاكم بر تاریخ، ثابت است. (با مطالعه‏ ى علل حوادث دیروز، مى‏ توان راه امروز را شناسایى كرد.)

ـ یك جامعه با اكثریّت منحرف، به قهر الهى مبتلا خواهد شد، گرچه تعدادى خوبان هم در آن باشند. (هر گاه در منطقه ‏اى اكثریّت مردم فاسد شدند، جهاد و یا هجرت از آن جا لازم است.)

متاسفانه این دستور زنده اسلامى نیز مانند بسیارى از دستورات فراموش شده دیگر، از طرف مسلمانان توجهى به آن نمى ‏شود، حتى جمعى از علماء و دانشمندان اسلامى گویا در محیط فكر خود، زمان و مكان را متوقف ساخته‏ اند، و در عالمى غیر از این عالم زندگى مى ‏كنند، از تحولات اجتماعى دنیا بى‏خبرند و به كارهاى جزئى و كم اثر كه در مقابل كارهاى اصولى و اساسى ارزش چندانى ندارد خود را مشغول ساخته‏ اند.

 

در دنیایى كه حتى پاپ ها و كاردینال هاى مسیحى كه بعد از قرنها انزوا و گوشه‏گیرى و قطع ارتباط با دنیاى خارج، به سیر در ارض مى‏پردازند تا نیازمندی هاى زمان را درك كنند، آیا نباید مسلمانان به این دستور صریح قرآن عمل كنند و خود را از تنگناى محیط محدود فكرى بدر آورند تا تحول و جنبشى در عالم اسلام و مسلمین پدید آید؟

آنچه در آیات فوق گفته شد بیانیه روشنى است براى همه انسانها و وسیله هدایت و اندرزى است براى همه پرهیزگاران. یعنى در عین اینكه این بیانات جنبه همگانى و مردمى دارد تنها پرهیزگاران و افراد با هدف از آن الهام مى‏ گیرند و هدایت مى ‏شوند.

 

فرآوری: زینب مجلسی راد

منابع:

تفسیر نور، جلد ‏3، صفحه 216، جلد ‏9، صفحه 127، جلد 9، صفحه 209.

تفسیر نمونه، ج‏لد 3، صفحات 103 تا 105.

 

بازدید 538 بار
برچسب‌ها

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

 

پرتال جامع فرهنگی کوثرنامه،درحوزه فرهنگ عمومی فعالیت میکند .هدف این پایگاه، تأمین نیازمندیهای فرهنگ عمومی خانواده ایرانی است.

 کانال کوثرنامه در تلگرام کانال کوثرنامه در سروش کانال کوثرنامه در ایتا

اینستاگرام

آمـاربازدیـد

امروز0
دیروز0
ماه0
مجموع2009489

افراد آنلاین

آنلاین

مجوزها

logo-samandehi
بالا