امامت، شرط توحيد

در بسياري از روايات، ادعيه و زيارات از امامان(علیهم السلام) به عنوان ارکان يا پایه‌های توحيد ياد شده است. در روايتی كه از سيدالعابدين علی بن الحسين(علیهما السلام)، نقل شده، در اين زمينه چنين آمده است: ليس بين الله و بين حجّته حجابٌ، فلا لله دون حجّته سترٌ، نحن أبواب الله، و نحن الصّراط المستقيم، و نحن عيبة علمه، و نحن تراجمة وحيه، و نحن أركان توحيده و نحن موضع سرّه؛ بين خداوند و حجتش هيچ حجابی نيست و خداوند در برابر حجتش هيچ پوششی ندارد. ما دروازه‏ هاي خدا، صراط مستقيم، مخزن علم او، ترجمان وحي او، پايه‏ هاي ‏توحيد او و جايگاه سرّ او هستيم».

 

 

نگاهي به حديث سلسلـة الذهب
 

امام رضا (علیه السلام) در حديث معروف «سلسله الذهب» به واسطة پدران خود از پيامبر خدا (صلی الله علیه وآله) و آن حضرت نيز از جبرئيل(علیه السلام) نقل می‏كند كه خداوند تعالی فرمود: «لا إله إلاّ الله حصني فمن دخل حصني أمن [من] عذابي؛ «لا إله إلاّ الله» (توحيد) قلعة استوار من است. پس هر كس در قلعة من داخل شود، از عذاب من در امان می‏ ماند».1

آنگاه در تكميل حديث می‏ فرمايد: «بشروطها و أنا من شروطها؛ [تحقّق آنچه گفتم] شروطی دارد و من از جمله آن شروطم». اين سخن به اين نكته اشاره دارد كه داخل ‏شدن در قلعة توحيد و ايمني يافتن از عذاب دوزخ بدون پذيرش ولايت امام معصوم(علیه السلام) امكان‏پذير نيست.
 
شيخ صدوق(ره) در «كتاب التوحيد» پس از نقل روايت ياد شده، در توضيح «شروط توحيد» چنين می‏نويسد: «از شروط لا إله إلاّ الله (توحيد) پذيرش اين موضوع است كه [امام] رضا ـ درود خدا بر او باد ـ از سوی خدای عزّ و جلّ [به عنوان] امام بر بندگان [برگزيده شده] و پيروي از او بر آنها واجب است».2

جالب اينجاست كه در روايت ديگري كه از امام رضا(علیه السلام) نقل شده است، خداوند متعال می‏ فرمايد: «ولاية علي بن أبيطالبٍ حصني فمن دخل حصني أمن ناري؛ ولايت علی بن ابی‏طالب، دژ استوار من است. پس هر كس در دژ من وارد شود، از آتش من ايمني می‏يابد».3

اين روايت به روشنی نقش محوری امامان(علیهم السلام)در توحيد و يگانگی خدا را نشان می‏ دهد و روشن می‏ سازد كه وارد شدن در حصن ولايت امامان(علیهم السلام)، يعنی داخل شدن در حصن ولايت خدا و پذيرش توحيد و يگانگی او.

در بسياري از روايات، ادعيه و زيارات از امامان(علیهم السلام) به عنوان ارکان يا پایه‌های توحيد ياد شده است. در روايتی كه از سيدالعابدين علی بن الحسين(علیهما السلام)، نقل شده، در اين زمينه چنين آمده است: ليس بين الله و بين حجّته حجابٌ، فلا لله دون حجّته سترٌ، نحن أبواب الله، و نحن الصّراط المستقيم، و نحن عيبة علمه، و نحن تراجمة وحيه، و نحن أركان توحيده و نحن موضع سرّه؛ بين خداوند و حجتش هيچ حجابی نيست و خداوند در برابر حجتش هيچ پوششی ندارد. ما دروازه ‏هاي خدا، صراط مستقيم، مخزن علم او، ترجمان وحي او، پايه ‏هاي ‏توحيد او و جايگاه سرّ او هستيم».4
 
در زيارت جامعه كبيره نيز از ائمه معصومين(علیهم السلام) با اين عنوان ياد شده است: «و رضيكم... أركانا لتوحيده؛ و خداوند، شما را پسنديد به اينكه ... پايه‏ های توحيد او باشيد».5

در يكی از دعاهای ماه رجب نيز كه به امام عصر(علیه السلام) منسوب است، امامان معصوم(علیهم السلام) با اين ويژگي توصيف شده ‏اند: «فجعلتهم معادن لكلماتك و أركانا لتوحيدك؛ پس خداوند، شما را معادن كلمات خود و پايه‏های توحيد خود قرار داد».6

برای روشن شدن مفهوم اين ويژگی امامان، بايد ابتدا نكته ‏هايی را درباره توحيد و جهان‏بينی توحيدی يادآور شويم: 
جهان‏بينی توحيدی، اساس جهان‏بينی اسلامی را تشكيل می‏دهد. بر اساس اين جهان‏بينی، مبدأ و منتهای جهان، يكی است و جز خدای يگانه كسی سزاوار پرستش نيست.
«جهان‏بينی توحيدی؛ يعنی جهان «يك قطبی» و «تك محوری» است. جهان‏بينی توحيدی؛ يعنی جهان ماهيت «از اويی» (إنّا لله) و «به سوی اويی» (إنّا إليه راجعون)7 دارد».8
«توحيد، درجات و مراتب دارد، همچنان‏كه شرك نيز كه مقابل توحيد است، مراتب و درجات دارد. تا انسان همة مراحل توحيد را طی نكند، موحد واقعی نيست».9
 
با تقسيم مراتب توحيد به «توحيد نظری» و «توحيد عملی»، مراتب سه ‏گانة توحيد نظری را اين‏گونه است: ««توحيد ذاتی»؛ يعنی شناختن ذات حق به وحدت و يگانگی ... «توحيد صفاتی»؛ يعنی درك و شناسايی ذات حق به يگانگی عينی با صفات و يگانگی صفات با يكديگر... «توحيد افعالی»؛ يعنی درك و شناختن اينكه جهان با همه نظامات و سنن و علل و معلولات و اسباب و مسبّبات، فعل او و كار او و ناشی از اراده اوست».10
 
«توحيد عملی يا «توحيد در عبادت»؛ يعنی يگانه‏ پرستی. به عبارت ديگر، در جهت پرستش حق، يگانه شدن».11 با روشن شدن مفهوم و مراتب توحيد می‏ توان گفت كه هم درك مراتب توحيد و هم تحقّق عينی آن در فرد و جامعه، بدون وجود پيشوايانی كه هم در توحيد نظری و هم در توحيد عملی، سرآمد روزگار خود بوده و به بالاترين مراتب توحيد دست يافته باشند، امكان‏ پذير نيست.
از همين رو، حضرت علی(علیه السلام) می‏ فرمايد: إنّ ل‍ِ«لا إله إلاّ الله» شُرُوطا وَ إِنِّي وَ ذُرِّيتِي مِنْ شُرُوطِها؛ «لا إله إلاّ الله» شرط ‏هايی دارد و من و فرزندانم از جمله اين شرط‏ها هستيم».12
 
 

 

پي نوشت ها :

1. معاني الأخبار، صص 370 و 371، ح 1؛ محمد بن علي بن‌الحيسن شيخ صدوق، ص 25؛ بحار الأنوار، ج 3، ص 7، ح 16.
2. التوحيد، ص 25.
3. معاني الأخبار، ص 371، ح 1.
4. همان، ص 35، ح5 .
5. من لا يحضره الفقيه، ج 2، ص 371، ح 2. 
6. سيد بن طاووس، إقبال الأعمال، ص 646. 
7. سورة بقره(2)، آية 156.
8. مرتضي مطهري، مجموعه آثار، ج 2 جهان‏ بيني توحيدي، ص 83.
9. همان، ص 99.
10. همان، صص 99ـ103.
11. همان، ص 105.
12. علي بن محمد الليثي الواسطي، عيون الحكم و المواعظ، تحقيق: حسين الحسني البيرجندي، ص 151، ح 2312.

 

 

 

 

 

منبع: ماهنامه موعود شماره 105.
 
بازدید 65 بار

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

 

پرتال جامع فرهنگی کوثرنامه،درحوزه فرهنگ عمومی فعالیت میکند .هدف این پایگاه، تأمین نیازمندیهای فرهنگ عمومی خانواده ایرانی است.

 کانال کوثرنامه در تلگرام کانال کوثرنامه در سروش کانال کوثرنامه در ایتا

اینستاگرام

آمـاربازدیـد

امروز277
دیروز754
ماه19130
مجموع1818949

افراد آنلاین

آنلاین

مجوزها

logo-samandehi
بالا