یکی از محورهای تبلیغی در زمینهٔ معارف دینی، مضامین ادعیه و شرح و تبیین آن هاست، چه به صورت انتخاب یک یا چند دعا و شرح و توضیح فقراتِ آن، و چه به صورت تحلیل موضوعیِ مفاهیم دعاها؛ ازاین رو، در این مختصر، به چند محور اشاره می کنیم:

 

1. آمرزش خواهی: 

بخش عمده ای از خواسته های ما در دعاها، طلب آمرزش از درگاه خداوند است و اینکه از گناهان درگذرد و مبادا این ماه سپری شود و هم چنان بار گناهانِ نابخشوده بر گردن ما سنگینی کند. در دعاهای هر شب ماه مبارک رمضان می خوانیم: اَعُوذُ بِجَلالِ وَجْهِک الْکریمِ اَنْ ینْقَضِی عَنّی شَهْرُ رَمَضانَ اَوْ یَطْلُعَ الْفَجْرُ مِنْ لَیْلَتی هذِهِ وَلَک قِبَلی تَبِعَةٌ اَوْ ذَنْبٌ تُعَذِّبُنی عَلَیْهِ.

در دعای هر روز می خوانیم: یااَللّهُ یارَحْمنُ یارَحیمُ یااَرْحَمَ الرّاحِمینَ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ وَاغْفِرْ لی ذُنُوبی وَعُیُوبی وَاِساَّئَتی وَظُلْمی وَجرْمی وَاِسرافی عَلی نَفْسی وَارْزُقْنی مِنْ فَضْلِک وَرَحْمَتِک فَاِنَّهُ لا یَمْلِکها غَیْرُک وَاعْفُ عَنّی وَاغْفِرْ لی کلَّ ما سَلَفَ مِنْ ذُنوبی وَاعصِمْنی فیما بَقِی مِنْ عُمْری.

سطح درخواست ها در آمرزش خواهی در خود شخص منحصر نمی شود و ارتقا می یابد و آمرزش والدین و جمیع مؤمنان را از خداوند طلب می کند: اَللّهُمَّ اغْفِرْ لی وَلِوالِدَی وَارْحَمْهُما کما رَبَّیانی صَغیراً اِجْزِهما بِالاِحسانِ اِحساناً وَبالسَّیِّئاتِ غفْراناً اَللّهُمَّ اغْفِرْ لِلْمُؤْمِنینَ وَالْمُؤْمِناتِ الاْحیآءِ مِنْهُمْ وَالاْمواتِ وَتابِعْ بَیْنَنا وَبَیْنَهُمْ بِالْخَیْراتِ اَللّهُمَّ اغْفِرْ لِحیِّنا وَمیِّتِنا وَشاهِدِنا وَغآئِبِنا ذَکرِنا وَاُنْثانا صَغیرِنا وَکبیرِنا حُرِّنا وَمَمْلوُکنا؛

 

2- حج و زیارت خانهٔ خدا: 

در دعاهای متعدد این ماه، با اصرار، از خدا خواسته شده که در مقدّرات حتمی این ماه، ناممان را جزء زائران بیت الله الحرام ثبت کند، برای نمونه در دعای هر شب می خوانیم: اَللّهُمَّ اِنّی اَسْئَلُک اَنْ تَجْعَلَ فیما تقْضی وَتقَدِّرُ مِنَ الاْمْرِ الْمَحْتُومِ فِی الاْمْرِ الْحَکیمِ مِنَ الْقَضاَّءِ الَّذی لا یُرَدُّ وَلا یُبَدَّلُ اَنْ تَکتُبَنی مِنْ حُجّاجِ بیْتِک الْحرامِ الْمَبْرُورِ حَجُّهُمُ الْمَشْکورِ سَعْیُهُمُ....

 

3- درخواست های عام: 

در دعای هر روز ماه «اللّهم اَدْخِل علی أهلِ القبور السرور...» خواسته هایی عام و همگانی از قبیل بی نیازی فقیران، سیری گرسنگان، پوشش بی جامگان، ادای قرض بدهکاران، گشایش برای گرفتاران، بازگشت غریبان، آزادی اسیران، اصلاح امور و شفای بیماری ها و... مطرح است؛

 

4. پیوند با اهل بیت(علیهم السلام): 

محور دیگر توجه دادن به مقام، جایگاه و نقش معصومان(علیهم السلام) و عترت پیامبر(صلی الله علیه وآله) است. یادکرد پیوسته و همه روزهٔ آنان، نوعی تجدید عهد با «ولایت» و پیوند با اهل بیت(علیهم السلام) است.

در دعای افتتاح یکایک معصومان یاد می شوند. همچنین، در عمل سوم از اعمال روزهای ماه رمضان، یک به یک با القاب، مشخّصات و ویژگی ها نام برده شده است. این بخش از ادعیه نیز مبانی اعتقادی امامت و ولایت را تحکیم می کند و پیوند روحی با آنان را استوارتر می سازد؛

 

5- نصرت دین: 

محور دیگر درخواست توفیق در یاری دین است. در دعای سیزدهم می خوانیم: اَللّهمَّ اِنّی اَسْئَلُک اَنْ... تَجْعَلَنی مِمَّنْ تَنْتَصِرُ بِهِ لِدینِک وَلا تَسْتَبْدِلْ بی غَیْری؛ خدایا، از تو می خواهم مرا در زمره کسانی قرار دهی که دینت را یاری کردند و کس دیگر را جایگزینم نساز [تا این توفیق نصیب من گردد]؛

 

6- شهادت طلبی: 

از محورهای درخواستی در دعاهای این ماه مبارک، آرزوی کشته شدن در راه خداست:

وَاَسْئَلُک اَنْ تَجْعَلَ وَفاتی قتْلاً فی سبیلِک، تَحْتَ رایَةِ نبِیِّک، معَ اَوْلِیَائِک؛ خدایا، از تو می خواهم مرگم را شهادت در راهت، و زیر پرچم پیامبر و اولیائت قرار دهی.

در دعای دوازدهم از اعمال شب های ماه رمضان، بعد از دعای افتتاح، نیز می خوانیم: «وَقَتْلاً فی سبیلِک فَوَفِّقْ لَنا؛ خدایا، توفیق شهادت در راهت را به من بده»؛

 

7- نجات از دوزخ و ورود به بهشت: 

درخواست نجات از جهنّم و برائت از آتش و همچنین، ورود به بهشت و برخورداری از انواع نعمت های الهی از خواسته های دیگر مطرح شده در دعاهای این ماه است، از جمله در دعای پس از افتتاح می خوانیم:

وَبرَائَةً منَ النّارِ فَاکتُبْ لَنا، وَفی جَهَنَّمَ فَلا تَغُلَّنا، وَفی عَذابِک وَهَوانِک فَلا تَبْتَلِنا، وَمِنَ الزَّقُّومِ وَالضَّریعِ فلا تطْعِمْنا، وَمعَ الشَّیاطینِ فَلا تَجْعَلْنَا، وَفِی النّارِ عَلی وُجوهِنا فلا تکبُبْنا، وَمنْ ثیابِ النارِ وَسَرابیلِ الْقَطِرانِ فَلا تُلْبِسْنا، وَمِنْ کلِّ سُوَّءٍ یا لا اِلهَ اِلاّ اَنْتَ بِحَقِّ لا اِلهَ اِلاّ اَنْتَ فَنَجِّنا.

در دعای «یا عَلِیُّ یا عَظیمُ...» نیز پس از به جا آوردن آداب دعا و اشاره به سفرهٔ گسترده ضیافت الهی در ماه مبارک رمضان از محضر خدای منّان می خواهیم: مُنَّ عَلَی بِفَکاک رَقَبَتی مِنَ النّارِ فیمَنْ تَمُنُّ عَلَیْهِ وَاَدْخِلْنِی الْجَنَّةَ بِرَحْمَتِک یا اَرْحَمَ الرّاحِمینَ.