سیری در دعاهای ماه رجب

خداوند متعال در آسمان هفتم فرشته ای به نام «داعی» [فراخواننده] قرار داده است که هرگاه ماه رجب فرا می رسد، هر شب تا صبح فریاد می زند: «خوشا به حال ذاکران! خوشا به حال اطاعت کنندگان!» و [سپس فرشته از قول خداوند نقل کرده که] خداوند متعال می فرماید: «من همنشین کسی هستم که همنشین من باشد و مطیع کسی هستم که مرا اطاعت کند و آمرزنده کسی هستم که از من آمرزش بخواهد. ماه، ماه من، و بنده، بنده من و رحمت، رحمتِ من است. بنابراین، هرکس در این ماه مرا بخواند، اجابتش می کنم و هرکس از من بخواهد، به او عطا می کنم و هرکس از من طلب بخواهد، هدایتش می کنم و من این ماه را به عنوان رشتهٔ ارتباطی میان خود و بندگانم قرار داده ام، هرکس به آن چنگ بزند، به من می رسد.

 

 

سزاوار است پیش از بیان معارف ادعیهٔ ماه رجب، حدیثی را که مرحوم سیّدبن طاووس(ره) نقل فرموده، یادآور شویم تا اهل ایمان به اهمیّت و عظمت آن بیشتر پی ببرند.

در حدیث آمده است: رسول خدا(صلی الله علیه وآله) فرمود:

إِنَّ اللَّهَ تَعَالَی نَصَبَ فِی السَّمَاءِ السَّابِعَةِ مَلَ

 

کاً یُقَالُ لَهُ: «الدَّاعِی»، فَإِذَا دَخَلَ شَهْرُ رَجَبٍ یُنَادِی ذَلِک الْمَلَک کلَّ لَیلَةٍ مِنْهُ إِلَی الصَّبَاحِ: «طُوبَی لِلذَّاکرِینَ، طُوبَی لِلطَّائِعِینَ». وَیَقُولُ اللَّهُ تَعَالَی: أَنَا جَلِیسُ مَنْ جَالَسَنِی، وَمُطِیعُ مَنْ أَطَاعَنِی، وَغَافِرُ مَنِ اسْتَغْفَرَنِی، الشَّهْرُ شَهْرِی، وَالْعَبْدُ عَبْدِی، وَالرَّحْمَةُ رَحْمَتِی؛ فَمَنْ دَعَانِی فِی هَذَا الشَّهْرِ أَجبْتُهُ، وَمنْ سَأَلَنِی أَعْطَیْتُهُ، وَمَنِ اسْتَهْدَانِی هَدَیْتُهُ، وَجَعَلْتُ هَذَا الشَّهْرَ حَبْلًا بیْنِی وَبیْنَ عِبَادِی؛ فَمَنِ اعْتَصَمَ بِهِ وَصَلَ إِلَیَّ (مجلسی، 1407ق، ج 5: 377).

خداوند متعال در آسمان هفتم فرشته ای به نام «داعی» [فراخواننده] قرار داده است که هرگاه ماه رجب فرا می رسد، هر شب تا صبح فریاد می زند: «خوشا به حال ذاکران! خوشا به حال اطاعت کنندگان!» و [سپس فرشته از قول خداوند نقل کرده که] خداوند متعال می فرماید: «من همنشین کسی هستم که همنشین من باشد و مطیع کسی هستم که مرا اطاعت کند و آمرزنده کسی هستم که از من آمرزش بخواهد. ماه، ماه من، و بنده، بنده من و رحمت، رحمتِ من است. بنابراین، هرکس در این ماه مرا بخواند، اجابتش می کنم و هرکس از من بخواهد، به او عطا می کنم و هرکس از من طلب بخواهد، هدایتش می کنم و من این ماه را به عنوان رشتهٔ ارتباطی میان خود و بندگانم قرار داده ام، هرکس به آن چنگ بزند، به من می رسد.

 

دعای رؤیت هلال ماه رجب

مرحوم سیّد بن طاووس برای رؤیت هلال ماه رجب سه دعا یادآور شده است که در این جا به بیان یکی از آن ها اکتفا می کنیم:

أَللَّهُمَّ، بارِک لَنا فِی رَجَبٍ وَ شعْبانَ، وَبلِّغْنا شَهْرَ رَمَضانَ، وَأَعِنّا عَلَی الصِّیامِ وَالْقِیامِ وَحِفْظِ اللِّسانِ وَغَضِّ الْبَصَرِ، وَلا تَجْعَلْ حَظَّنا منْهُ الجوعَ وَالْعطَشَ.» (ابن طاووس، 1376، ج 3: 173 ).

خداوندا، ماه رجب و شعبان را بر ما مبارک گردان و ما را به ماه رمضان برسان و بر روزه داری، شب خیزی، حفظ زبان و پوشیدن چشم یاری ده و بهرهٔ ما را از آن فقط گرسنگی و تشنگی قرار مده.

 

نکات این دعای شریف

1- شروع ماه رجب و شعبان وقتی برای مؤمن مبارک خواهد بود که پیش از آن، با توبهٔ نصوح، استغفار و نورانیّت تمام وارد آن شود؛

2- مراد از «بَلِّغْنا شَهَرَ رَمضانَ» و توفیق درک ماه رمضان ممکن است تنها زنده بودن و بهره وری صوری از شب و روز آن ماه به روزه داری، عبادت، دعا و غیره باشد یا رسیدن به نتایج عبادت ها، روزه، درک شبِ قدر و نیل به غرض غایی خلقت باشد؛[2]

3- درخواست کمک از خداوند برای روزه، قیام شب، حفظ زبان و چشم در ماه رمضان برای دستیابی به غرض غایی خلقت است؛ چراکه بلافاصله می فرماید: «وَلا تَجْعَلْ حَظَّنا مِنْهُ الْجُوعَ وَالْعَطَشَ»؛

4- در میان تمام اعضای بدن، تنها استعانت بر حفظ زبان و چشم شده است، زیرا اگر این دو عضو بدن بد عمل کنند، نقش مهمّی در براندازی آثار اعمال و حسنات دارند (ر. ک. سعادت پرور، 1386، ج 5: 7 9).

 

دعای امام سجّاد(علیه السلام) در ایام رجب

از امام سجّاد(علیه السلام) نقل شده که دعای زیر را در حجر اسماعیل(ع) در اوّل ماه رجب قرائت می فرمودند:

یا مَنْ یَمْلِک حَواَّئِجَ الساَّئِلینَ، ویعْلَمُ ضَمیرَ الصّامِتینَ، لِکلِّ مَسْئَلَةٍ مِنْک سَمْعٌ حاضِرٌ وَجَوابٌ عَتیدٌ، اَللّهُمَّ وَمَواعیدُک الصّادِقَةُ، واَیادیک الفاضِلَةُ، ورَحْمَتُک الواسِعَةُ، فَاَسْئَلُک اَنْ تُصَلِّی علی مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ، واَنْ تقْضِی حوائِجی لِلدُّنْیا وَالاْخِرَةِ اِنَّک عَلی کلِّشیءٍ قدیرٌ.

ای خدایی که خواسته های درخواست کنندگان را در اختیار داری و از ضمیر خاموشان آگاهی ای خدایی که برای درخواستی نزد تو، گوش شنوا و پاسخ آماده ای فراهم است، وعده هایت راست، داده هایت گویا، نعمت هایت کامل، فراگیر و برتر و رحمتت گسترده است.

 

نکات این دعای شریف

1- عالم، تکویناً در اصل خلقت، بقا و احتیاجاتش به خداوند متعال متکی است: «یا مَنْ یَمْلِک حَوائِجَ...»؛

2- همهٔ موجودات در تکوین و غیرتکوین سائل درگاه الهی اند: «حوائِجَ السائِلِینَ»؛

3- حق تعالی از حوایج تکوینی و غیرتکوینی موجودات، که برای ادامهٔ حیات خود بدان نیاز دارند، آگاه است و حوایج آن ها را می دهد: «... ویَعْلَمُ ضَمیرَ الصّامِتینَ لِکلِّ مَسْئَلَةٍ مِنْک سَمْعٌ حاضِرٌ وَجَوابٌ عَتیدٌ»؛

4- خداوند متعال محیط بر موجودات است و مسئلت های تکوینی و غیرتکوینی و گفتاری آن ها را دانسته و می شنود و پاسخ گوی آن ها می باشد؛ «لِکلِّ مسْئَلَةٍ مِنْک سَمْعٌ حاضِرٌ وَجَوابٌ عَتیدٌ»؛

5- منظور از مسئلت ها، تنها درخواست های ظاهری نیست، زیرا خواسته های باطنی و معنوی هرموجودی را نیز شامل می شود: «مَواعِیدُک الصّادِقَةُ، وَنِعَمُک السّابِغَةُ، وَأَیادِیک الْفاضِلَةُ، وَرَحْمَتُک الْواسعَةُ». (ر. ک: همان، ج 4: 509 511).

 

دعای حضرت صادق(علیه السلام) در ایام رجب

دعای زیر را امام صادق(علیه السلام) در هر روز ماه رجب می خواندند. این دعا را در سه بخش می توان ارائه کرد:

بخش اول: خابَ الوافِدُونَ عَلی غَیْرِک، وَخَسِرَ المُتَعَرِّضُونَ اِلاّ لَک، وَضاعَ المُلِمُّونَ اِلاّ بک، وَاَجدَبَ الْمُنْتَجِعُونَ اِلاّ مَنِ انْتَجَعَ فَضْلَک.

بخش دوم: بابُک مَفْتُوحٌ لِلرّاغِبینَ، وَخَیْرُک مَبْذُولٌ لِلطّالِبینَ، وَفَضْلُک مُباحٌ لِلسّاَّئِلینَ، وَنَیْلُک مُتاحٌ لِلا مِلینَ، وَرِزْقُک مَبْسُوطٌ لِمَنْ عَصاک، وَحِلْمُک مُعْتَرِضٌ لِمَنْ ناواک، عادَتُک الاحْسانُ اِلَی الْمُسیئینَ، وَسبیلُک الاِبقاءُ عَلَی الْمُعْتَدینَ.

بخش سوم: اَللّهُمَّ فَاهْدِنی هُدَی الْمُهْتَدینَ، وَارْزُقْنی اجْتِهادَ الْمُجْتَهِدینَ، وَلاتَجْعَلْنی مِنَ الْغافِلینَ الْمُبْعَدینَ، واغْفِرْلی یَوْمَ الدّینِ.

 

نکات این دعای شریف

1- امام صادق(علیه السلام)، در این دعا خبر از شهود و بهره مندی کامل خویش از تجلیّات الهی می دهد و می خواهد بفرماید آنان که از این مشاهده محروم اند، به خسران مبتلایند؛

2- سخن آن حضرت که فرمود: «خابَ الْوافِدُونَ عَلی غَیْرِک...»، تنها با بت پرستان، کفار و مشرکان نیست، بلکه با همهٔ کسانی است که توجهشان در تمام امور زندگی مادّی، به غیر خدای سبحان است و به مظاهر عالم استقلال می دهند و آن ها را همه کاره می پندارند؛

3- امام(علیه السلام) با چنین بیاناتی، بندگان الهی را از توجّه به عالم خلقت به ملکوت شان راهنما می گردد؛

4- از «خابَ»، «خَسِرَ»، «ضاعَ» و «أَجْدَبَ» محرومیّت از عطایای معنوی و شهود الهی اراده شده، زیرا بالعیان می بینیم از اوّل عالم، همهٔ بشر، جز عدّه کمی، گرفتار بی توجّهی به خداوند متعال در تمام امورشان بوده اند و درعین حال، خداوند سبحان هیچ گاه، به طور عموم آنان را از زندگی مادّیشان محروم نکرده، بلکه بسیاری از آنان، پیوسته در ناز و نعمت به سر برده و می برند و این، عین عدل اوست که احتیاجات آنان را براساس خلقتشان برآورده فرماید؛

5- بی توجهان به خداوند که با استقلال دادن به اسباب مادی و ظاهری از حقّ تعالی غافل مانده و او را در هر امری نمی بینند، زیان کارند؛ ازاین رو، فرمود: «خابَ الْوافدُونَ عَلی غَیْرِک، وَخَسِرَ الْمُتَعَرِّضُونَ إِلّا لَک...»؛

6. امام(علیه السلام) در بخش «بابُک مَفْتُوحٌ لِلرّاغِبِینَ...»، در مقام آن است که خوانندگان را راهنمایی فرماید که چگونه باید باشند تا بتوانند از عطایای معنوی و مشاهدات و دیدار او سبحانه بهره مند شوند. افزون به رحمت واسعه الهی امیدوارشان بنماید تا گمان نکنند گناهان و نافرمانی آنان باعث خواهد شد که از نیل به کمال و دیدار حقّ سبحانه محروم بمانند، بلکه او گناهکاران را نیز، اگر به حضرتش رجوع کنند، از رزق معنوی برخوردار می نماید؛ چراکه او حلیم است و با رجوع کنندگان به پیشگاهش مدارا خواهد کرد و احسان معنوی خویش را از آنان دریغ نمی دارد و چنان که به تمام معنا انحراف از حق را اختیار نموده باشند، باز مهلتشان می دهد تا شاید به او روی آورند و به قرب خود بپذیردشان (ر. ک. سعادت پرور، 1386، ج 5: 74 81)؛

7- همهٔ افراد بشر می توانند و شایستگی دارند که در سیرهٔ مهتدین و مجتهدین قرار گیرند: «أَللَّهمَّ فَاهْدِنِی هُدَی الْمُهْتَدِینَ، وَارْزُقْنِی اجْتِهادَ الْمُجْتَهِدِینَ...». این سه فراز بسیار حائز اهمّیّت است.

هدایتِ هدایت یافتگان و تلاش تلاشگران آن چیزی است که در این دعا از خدای متعال می خواهید. شما تأمّل بفرمایید اگر همین دو عامل در من و شما باشد، همهٔ مشکلات حل خواهد شد؛ هم هدایت هدایت یافتگان الهی نصیب ما بشود، هم تلاش تلاشگران تاریخ بشریّت در رفتار ما، در گفتار ما، در منش ما محسوس باشد.

8- جملهٔ «وَلا تَجْعَلنِی مِنَ الْغافِلِینَ الْمُبْعَدِینَ» به قرینهٔ مقابله، بیان می کند که مهتدین و مجتهدین چه کسانی هستند. آنان کسانی هستند که خدای تعالی به آنان نعمت داده و در صراط مستقیم الهی هستند،[3] ایمان خود را به شرک نیالوده اند،[4] در راه ایفای رسالت خود پاداشی نمی خواهند،[5] و کسانی که در راه خدا به مجاهدت می پردازند؛[6]

9. در فراز «وَلا تَجعَلنی مِنَ الغافِلینَ المُبعَدین»، آسیب مورد اشاره قرار گرفته است.

غفلت بزرگ ترین آسیب است؛ غفلت از مسیر، غفلت از هدف، غفلت از توان، غفلت از فرصت، غفلت از دشمن، غفلت از وظیفه ای که امروز بر دوش من و شماست؛ غفلت. بزرگ ترین دشمن ما غفلت است. اوّلین دشمنی که ما را در مقابل دشمنان دیگرمان به خاک می نشاند، غفلت است: وَلا تَجعَلنی مِنَ الغافِلینَ المُبعَدین. نتیجهٔ این غفلت دور شدن است؛ دور شدن از خدا، دور شدن از هدف، دور شدن از کامیابی.

10- جملهٔ «وَاغْفِرْلِی یَوْمَ الدِّینِ» اشاره به نتیجه گیری آخرت کسانی است که تقاضاهای بخش دوم: «بابُک مفْتُوحٌ لِلرّاغِبِینَ...» و بخش سوّم: «فَاهْدِنِی هُدَی الْمُهْتَدِینَ...» را در این جهان از خداوند متعال دریافت کرده و در آخرت به مغفرت خاص الهی، دیده دل می گشایند (سعادت پرور، 1386، ج 5: 74 81).

 

بال های پرواز

مضامین دعاها معرفت است، توحید است، درس زندگی است؛ با این توجّه دعاها را بخوانیم و از فضای این ماه بهره ببریم.

اَللّهُمَّ اِنّی اَسئَلُک صبْرَ الشاکرینَ لَک، وَعَمَلَ الْخائِفینَ مِنْک، وَیَقینَ الْعابِدینَ لَک....[7]

این ها بال هایی است که یک انسان با آن ها می تواند پرواز کند. صبر شکرگزاران، تلاش و عمل خائفان و یقین عبادت گران، ویژگی هایی است که هم در این ماه از خدا آن ها را می طلبیم و درخواست می کنیم و هم از این ادعیه درس می گیریم که در این ماه باید این ها را در خودمان فراهم کنیم.

شایسته است انسان توجّه کند که شکرگزاران واقعی حقّ تعالی کیانند و شکرشان در مقابل نعمت بوده یا ابتلائات؟ همچنین، صبر آنان در مقابل چه امری بوده و چه ربطی است میان صبر و شکر و آیا صبر آنان در مقابل نعمت بوده یا نقمت؟

مراد از خوف در جملهٔ«عَمَلَ الْخائِفینَ مِنْک» خشیت و ترس از عظمت الهی است که مخصوص انبیا و اوصیا(ص) و علمای باللَّه می باشد زیرا عملی که از ترس آتش انجام شود، با عملی که در پیشگاه شهود عظمت خدای سبحان انجام پذیرد، از نظر معنوی، بسیار فرق دارند. بنابراین، معلوم می شود تقاضای فوق تقاضایی بس بزرگ و باعظمت است.

از «یَقِینَ الْعابِدِینَ لَک» راه یافتگان به عبودیّت و مشرّف شدگان به شرافت صراط مستقیم اراده شده است و پیشگامان این امر، انبیا و اوصیا(ص)می باشند که مدال عبودیّت را از حضرت حقّ سبحانه دریافت کرده اند؛ چراکه اینانند که به عین الیقین و حقّ الیقین، به عبودیّت حقیقی الهی راه یافته و دوام آن را در بیان دعا خواهانند(سعادت پرور، 1386، ج 5: 85 89).

 

 

کتابنامه

قرآن کریم

ابن طاووس، علی بن موسی (1376). الإقبال بالأعمال الحسنة، محقق / مصحح: جواد، قیومی اصفهانی، قم، دفتر تبلیغات اسلامی.

سعادت پرور، علی (1382). جمال آفتاب، تهران، احیاء کتاب.

(1386 ). نور هدایت، تهران، احیاء کتاب.

قمی، شیخ عباس، مفاتیح الجنان، بخش اعمال ماه های رجب، شعبان و رمضان، چاپ مکرر.

مجلسی، محمد باقر (1407ف). بحارالأنوار، بیروت، دار إحیاء التراث العربی.

 

پی نوشت ها

[2] احتمال دوّم شایسته تر به نظر می رسد، زیرا هرکس به حساب ظرفیّت و ایمانش می تواند از مقصد عالی انسانیّت بهره مند شود.

 
[3] اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِیمَ* صِراطَ الَّذِینَ أَنْعَمْتَ عَلَیْهِمْ؛ (فاتحه 6-7).

[4] الَّذِینَ آمَنُوا وَلَمْ یَلْبِسُوا إِیمانَهُمْ بظُلْمٍ أُولئِک لَهمُ الْأَمْنُ وَهُمْ مُهْتَدُونَ (انعام 8).

[5] اتَّبِعُوا مَنْ لا یَسْئَلُکمْ أَجراً وَهمْ مُهْتَدُونَ (یس 21).

[6] وَالَّذِینَ جاهَدُوا فِینا لَنَهْدِیَنَّهُمْ سُبُلَنا وَإِنَّ اللَّهَ لَمَعَ الْمُحْسِنِینَ (عنکبوت 69).

[7] بخش از دعای امام صادق(علیه السلام) که به معلّی بن خنیس تعلیم و در پایان آن فرمود: ای معلّی، به خدا سوگند، این دعا، جامع همه دعاها از زمان ابراهیم خلیل(ع) تا زمان حضرت محمد(ص) است.

 

 

 

 

منبع: 

 

بازدید 25 بار
محتوای بیشتر در این بخش: « زیارت جامعه و مهدویت

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

 

پرتال جامع فرهنگی کوثرنامه،درحوزه فرهنگ عمومی فعالیت میکند .هدف این پایگاه، تأمین نیازمندیهای فرهنگ عمومی خانواده ایرانی است.

 کانال کوثرنامه در تلگرام کانال کوثرنامه در سروش کانال کوثرنامه در ایتا

اینستاگرام

آمـاربازدیـد

امروز173
دیروز930
ماه16063
مجموع1815882

افراد آنلاین

آنلاین

مجوزها

logo-samandehi
بالا