رمضان; بهار دعا و مناجات با خدا

 

رمضان; بهار دعا و مناجات با خدا

 

حجة الاسلام و المسلمين محمد محمدي اشتهاردي

ماه رمضان ماه خودسازي و تصفيه روح است. خداوند همه اسباب کار را در اين ماه‏براي پالايش روح و روان از آلودگي‏هاي گناه فراهم نموده و با لطف و رحمت مخصوص‏خويش همه درها و راه‏ها را در راستاي تهذيب نفس و صفاي باطن و تکامل معنوي گشوده‏است. فرصت‏بسيار خوبي براي انسان‏ها است تا در کنار اين سفره بزرگ و متنوع رحمت‏الهي بنشينند و با انواع غذاهاي روحي، روح و روان خود را تقويت کنند.
پيامبر اکرم(ص) فرمود: «ان لربکم في ايام دهرکم نفحات الا فتعرضوا لها (1) ;همانا براي پروردگار شما در دوران زندگي شما لحظه‏هاي بسيار سودمند و مغتنم روي‏مي‏آورد، خودتان را در معرض آن لحظه‏هاي سودمند قرار دهيد و استفاده شايان‏ببريد».
در حديث ديگر که حديث قدسي است، خداوند به حضرت داود(ع) چنين وحي کرد:
«ان لله في ايام دهرکم نفحات الا فترصدوا لها (2) ; همانا براي خداوند در دوران‏زندگي شما لحظه‏هاي سودمندي است، بدانيد و مترصد اين لحظه‏ها باشيد و آنها راهوشيارانه و با جديت‏به دست آوريد».
ماه رمضان براي تهذيب نفس و خودسازي و پالايش باطن از هرگونه عوامل آلاينده،بهترين فرصت است، بايد نه تنها خود را در معرض استفاده از آن فرصت قرار دهيم،بلکه بايد هوشيارانه مترصد آن باشيم و لحظه‏ها را شکار کنيم و نگذاريم عبورچرخ‏هاي روزگار آن را از دست ما بربايد و دور سازد.
اسباب تهذيب نفس و خودسازي در ماه رمضان، تنها به روزه گرفتن نيست، بلکه تلاوت‏آيات قرآن، دعاها و مناجات با خدا، اطعام و رسيدگي به مستمندان و محرومان، کسب‏صبر و مقاومت، ياد خدا و قيامت در ماه رمضان که از دستورهاي مستحبي آن است،هرکدام نقشي در خودسازي دارند، يکي از آنها که مي‏توان گفت نقش بسيار مهمي درخودسازي دارد، و ماه رمضان بهار آن مي‏باشد، دعا و مناجات است که در اين گفتاربر آنيم تا به طور خلاصه به بررسي ارزش و شيوه صحيح دعا و نيايش و آثار آن‏بپردازيم:

سفارش بسيار مؤکد به دعا از ديدگاه اسلام

در قرآن و گفتار پيامبر(ص) وامامان(ع) به دعا و نيايش و مناجات با خدا سفارش بسيار شده است، به عنوان نمونه:
1- خداوند در قرآن مي‏فرمايد: «قل ما يعبؤ بکم ربي لو لا دعائکم (3) ; بگو پروردگارمن براي شما ارجي قائل نيست، اگر دعاي شما نباشد».
بنابراين، وزنه و شخصيت و ارجمندي انسان به دعا و ارتباط با خدا بستگي دارد.
2- نيز مي‏فرمايد: «و قال ربکم ادعوني استجب لکم ان الذين يستکبرون عن‏عبادتي سيدخلون جهنم داخرين (4) ; پروردگار شما گفته است مرا بخوانيد تا (دعاي) شمارا اجابت کنم، کساني که از عبادت من تکبر مي‏ورزند، به زودي با خواري وارد دوزخ‏مي‏شوند».
در اين آيه درباره دعا پنج مطلب مهم مطرح شده است: 1- دعا، محبوب خدا است، اوفرمان مي‏دهد که دعا کنيد و اهل دعا و راز و نياز باشيد. 2- دعا، موجب اجابت‏است، با فراهم کردن شرايط استجابت که همان خودسازي است، به پاسخ مثبت پروردگاردست‏يابيد. 3- دعا، عبادت است و پاداش عبادت را دارد، و از نشانه‏هاي عبوديت وبندگي است، بلکه مطابق پاره‏اي از روايات، دعا بهترين عبادت است (5) . معاويه بن عماراز امام صادق(ع) پرسيد: دو نفر از دوستان شما وارد مسجد مي‏شوند يکي از آنهابيشتر نماز مي‏خواند و ديگري بيش‏تر دعا مي‏کند، کدام‏يک از اينها برترند؟ امام‏صادق(ع) در پاسخ فرمود: «اکثرهما دعاء (6) ; آن که بيش‏تر دعا مي‏کند برتر است‏». 4- دوري کنندگان از دعا و نيايش، مستکبرند و در صف متکبران و خودکامگان هستند. 5- آنان که اهل دعا نيستند، عذاب خوار کننده دوزخ در کمينشان است.
در گفتار پيامبر اکرم(ص) و امامان(ع) نيز در ارزش دعا، سخن بسيار گفته شده‏است، پيامبر(ص) در سخني فرمود:
«الدعاء سلاح المومن، و عمود الدين، و نور السماوات والارض (7) ; دعا اسلحه مومن، وستون دين و نور آسمان‏ها و زمين است‏».
يعني دعا موجب تقويت انسان با ايمان و پايداري دين و اعتقاد او، و مايه‏نوراني شدن روح و روان او در همه جا است، پرواضح است که داشتن اين ويژگي‏ها ازشاخصه‏هاي اصلي خودسازي و تهذيب نفس است. جالب اين که پيامبر(ص) در گفتار ديگرفرمود: «الدعاء مخ العباده و لا يهلک مع الدعاء احد (8) ; دعا مغز عبادت است، هيچ‏کس از اهل دعا به هلاکت نمي‏رسد».
يعني دعا نيروي فکر و انديشه انسان را تقويت و باز مي‏کند و به آن طراوت‏مي‏بخشد، و آنان که با دعا و نيايش همدم هستند بر اثر استفاده از نتايج آن،همواره در عافيت هستند، و هرگز به هلاکت نمي‏رسند.
اميرمومنان علي(ع) فرمود: «الدعاء مفاتيح النجاح، و مقاليد الفلاح (9) ; دعاکليدهاي پيروزي و گنجينه‏هاي رستگاري‏است‏».

رعايت آداب دعا براي بهره‏مندي بهتر از مکتب دعا

هر عبادتي آداب و شرايطي داردکه منهاي آن آداب و شرايط، اثر بخش نخواهد بود، بنابراين بايد آداب و شرايط دعارا شناخت و آن را فراهم کرد تا اثر بخش باشد، در چنين صورت قطعا اثر به سزايي‏در خودسازي و بهسازي خواهد داشت. به عنوان مثال; تصميم بر ترک گناه، صاف نمودن‏قلب، غذا و کسب حلال، امر به معروف و نهي از منکر، پذيرفتن رهبر عادل و شايسته‏از شرايط دعا است، آداب دعا نيز بسيار است از جمله:
1- آغاز کردن دعا با نام خدا و ذکر صفات الهي;
2- صلوات بر پيامبر(ص) و آلش;
3- شفيع قرار دادن اولياي خدا مانند پيامبر(ص) و امامان(ع) هنگام دعا;
4- اقرار به گناه;
5- تضرع و زاري هنگام دعا;
6- دو رکعت نماز حاجت، قبل از دعا
7- کوچک نشمردن دعا;
8- ناچيز دانستن خواسته و نيازها در برابر عظمت‏خدا;
9- همت عالي و بلند نظري در دعا;
10- عمومي کردن دعا;
11- دعاي پنهاني که ارزش آن معادل هفتاد دعاي آشکار است;
12- دعاي دسته جمعي;
13- حسن ظن به استجابت دعا;
14- دعا در وقت‏ها و مکان‏هاي مناسب و مقدس;
15- اصرار ورزيدن در دعا (10) .
روشن است که رعايت اين شرايط و آداب هر کدام، نقش سازنده در تقويت ارتباط باخدا و خودسازي دارند، و انسان را در پاکسازي و بهسازي و حرکت صحيح و استوار درراه تکامل، آماده‏تر مي‏سازند، بر همين اساس در دعاي کميل مي‏خوانيم: «اللهم اغفر لي الذنوب التي تحبس الدعاء; خدايا بيامرز آن گناهاني را که‏مانع اجابت و اثر بخشي دعا مي‏گردند».
وانگهي در دعاهايي که در ماه رمضان و غير آن خوانده مي‏شود، غالبا خواسته‏هاي‏ما در آن دعاها، پاکي دل و عمل، و پرهيز از انحراف و گناه و هرگونه آلودگي است،و به طور کلي محتواي دعاها نيز در مسير خودسازي است; مثلا هر فرازي از دعاي‏ابوحمزه‏ثمالي که در سحرهاي ماه رمضان خوانده مي‏شود، مکتب سازندگي و تهذيب نفس وصفاي باطن است، به عنوان نمونه در فرازي از آن دعا مي‏خوانيم: «اللهم طهر قلبي‏من النفاق، و عملي من الرياء، و لساني من الکذب، و عيني من الخيانه (11) ; خدايا قلبم‏را از نفاق و دورويي، و کردارم را از ريا و خودنمايي، و زبانم را از دروغ، وچشمم را از خيانت و بي‏عفتي پاک کن‏».
اينها همه نشان دهنده آن است که دعا و نيايش صحيح با آداب و شرايط، پشتوانه وعامل استوار و عميقي براي بهره‏گيري از روح رمضان در راه خودسازي است، و مکتب‏ماه رمضان با توجه به ابعاد مختلفي که دارد، از جمله دعا در اين ماه خدا، عاليترين مکتب سازنده براي پرورش روح پاک و قلب سليم و نيت‏خالصانه و بي‏شائبه‏است.
بايد سعي کرد که شيوه دعا کردن را از مکتب خاندان رسالت آموخت، چرا که اين‏موضوع يکي از ارکان اصلي دعا است که دعاهاي مناسب، معقول، پرمعني و بر اساس‏اصول صحيح و حساب شده باشد، چنان که دعاهايي که از پيامبر(ص) و امامان(ع) نقل‏شده و يا در قرآن ديده مي‏شود، به روشني اين مطلب را به ما مي‏آموزد که مضامين‏دعاها بايد از کيفيت و عمق بالايي برخوردار باشد، به عنوان مثال، حضرت ابراهيم‏خليل قهرمان توحيد(ع) پس از تجديد بناي کعبه، چند دعا کرد، که قرآن دعاي او راچنين بيان مي‏کند، او به خدا عرض کرد:
«پروردگارا! از ما بپذير که تو شنوا و دانايي، پروردگارا ما را تسليم فرمان‏خود قرار ده، و از دودمان ما امتي که تسليم فرمانت‏باشند به وجود آور! و شيوه‏صحيح عبادتمان را به ما نشان ده، و توبه ما را بپذير، که توبه‏پذير و مهربان‏هستي. پروردگار (پس از من) در ميان مردم پيامبري از خودشان برانگيز، تا آيات تورا بر آنها بخواند و کتاب و حکمت را به آنها بياموزد و پاکيزه کند زيرا تو براين کار توانا و آگاه هستي‏» (12)
پروردگارا! اين شهر (مکه) را شهر امني قرار ده! ومن و فرزندانم را از پرستش بت‏ها دور نگهدار، آنها (بت‏ها) بسياري از مردم راگمراه ساختند، هر کس از من پيروي کند از من است، و هر کس نافرماني من کند، توبخشنده مهرباني. تو مي‏داني آن چه را که ما در نهان و آشکار انجام مي‏دهيم، وچيزي در زمين و آسمان بر خدا پنهان نيست‏» (13) .

سه درس مهم از کلاس دعا

دعا و نيايش که در برنامه ماه رمضان گنجانده شده و نقش‏بنياني در تکوين مفهوم رمضان و روزه را دارد، تنها درخواست روا شدن نياز ازدرگاه خدا نيست، بلکه داراي سه بعد است، و به عبارت روشن‏تر سه درس بزرگ و مهم‏را بايد از مکتب دعا به دست آورد و بايد هنگام دعا هر سه، مورد توجه دقيق قرارگيرد:
1- دعا براي دفع بلاها و روا شدن حاجت‏ها، چنان که اميرمومنان علي(ع) در سخني‏فرمود: «ادفعوا امواج البلاء عنکم بالدعاء قبل ورود البلاء (14) ; موج‏هاي بلاها را قبل‏از ورودشان، به وسيله دعا کردن از خود دفع کنيد».
2- در کنار دعا، تضرع، خشوع، مناجات، راز و نياز و ارتباط تنگاتنگ با خداوجود دارد که قطعا چنين خصالي غرورهاي انسان را مي‏شکند، و دل را آماده پذيرش‏مواهب معنوي مي‏سازد، و به دنبال آن، آرامش خاطر، قوت قلب و روحيه عالي، عايدانسان مي‏شود. چنان که خداوند مي‏فرمايد: «ادعوا ربکم تضرعا و خفية (15) ; پروردگارخود را با تضرع و خضوع و ملتمسانه در آشکار و نهان بخوانيد».
3- از همه مهم‏تر، توجه به معارف بلند پايه و محتواي عميق و غني دعاهايي است‏که از پيامبر(ص) و امامان(ع) به ما رسيده، که در حقيقت دانشگاه بزرگ انسان‏سازي‏هستند; به عنوان مثال، دعاي اول صحيفه سجاديه و خطبه اول نهج البلاغه، هر دوهم‏سان، معارف اسلام را در سطح عالي تبيين مي‏کنند، و درس‏هاي سودمندي از معارف وعرفان حقيقي را به ما مي‏آموزند.
توجه عميق به محتواي دعاها موجب ارتقاي سطح معلومات و معرفت‏شده و آشنايي‏انسان را به مفاهيم و ارزش‏هاي بلند سازنده و تکامل بخش که در راس آنها مساله‏توحيد و ابعاد آن است. چندان برابر مي‏کند، جمعي به امام صادق(ع) عرض کردند: چراما دعا مي‏کنيم، ولي به اجابت نمي‏رسد؟ امام در پاسخ فرمود: «لانکم تدعون من لاتعرفونه (16) ; زيرا کسي را مي‏خوانيد که او را نمي‏شناسيد». يعني در کنار دعا بايدتوجه به معارف و شناخت‏خدا و اصول تکامل نيز وجود داشته باشد.

پي‏نوشت‏ها:

1- علامه مجلسي، بحار الانوار، ج‏71، ص‏221.
2- همان، ج‏77، ص‏168.
3- فرقان (25) آيه‏77.
4- مؤمن (40) آيه‏60.
5- محمد بن يعقوب کليني، اصول کافي، ج‏2، ص‏466.
6- علا مه طبرسي، مجمع البيان، ج‏8، ص‏529.
7- محمد بن يعقوب کليني، اصول کافي، ج‏1، ص‏468.
8- علا مه مجلسي، بحارالانوار، ج‏93، ص‏300.
9- محمد بن يعقوب کليني، اصول کافي، ج‏2، ص‏468.
10- اقتباس از محمدي ري شهري، ميزان الحکمه، ج‏3، ص‏260 تا 267.
11- محدث قمي، مفاتيح الجنان، ص‏386.
12- بقره (2) آيه‏127 تا 129.
13- ابراهيم (14) آيه 35 تا 38.
14- علامه مجلسي، بحار الانوار، ج‏93، ص‏289.
15- اعراف (7) آيه‏5.
16- بحارالانوار، ج‏93، ص‏368.

منبع کوثرنامه: http://www.maarefquran.org/index.php/page,viewArticle/LinkID,3958 

بازدید 405 بار

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

 

پرتال جامع فرهنگی کوثرنامه،درحوزه فرهنگ عمومی فعالیت میکند .هدف این پایگاه، تأمین نیازمندیهای فرهنگ عمومی خانواده ایرانی است.

 کانال کوثرنامه در تلگرام کانال کوثرنامه در سروش کانال کوثرنامه در ایتا

اینستاگرام

آمـاربازدیـد

امروز0
دیروز0
ماه0
مجموع2009489

افراد آنلاین

آنلاین

مجوزها

logo-samandehi
بالا