حقوق صحبت و دوستی (از نگاه غزّالی)

متن حاضر برگرفته از کتاب ارزشمند کیمیای سعادت است که تقدیم نگاهتان می گردد. امید آنکه، در این روزگار که هر چه را توانسته­ ایم در دنیای مجازی گنجانده ایم، بهانه­ ای شود تا دوستی قدیمی را از چهارچوب صفحۀ تلفن همراه و کامپیوترمان بیرون بکشیم و دیداری تازه کنیم.

 

بدان که حق برادری و صحبت چون بسته شد، همچون عقد نکاح است که وی را حقوق است و این حقوق از ده جنس است:

1. مال

حق اول مال است. و درجۀ بزرگترین، این است که حقّ وی را تقدیم کند و ایثار کند (هرچند خود نیازمند باشد). درجۀ دوم آنکه وی را همچون خویشتن دارد و مال میان خویشتن و وی مشترک داند. و درجۀ بازپسین، آن است که وی را چون غلام  و خادم خویش داند: آنچه از وی به سر آید در حاجت وی کند بی آنکه به گفتار حاجت افکند.

2. یاری

حق دوم یاری دادن بُوَد در همۀ حاجت­ها پیش از آنکه درخواهد و بگوید و قیام کردن به مهمّات به دلی خوش و پیشانی گشاده. و سلف چنین بوده­اند که به درِ سرای دوستی شدندی هر روز، و از اهل خانه بپرسیدندی که "چه کار است، و هیزم و نانتان هست، و غیر از این نمک و روغن؟" و کار ایشان همچون کار خویش مهم داشتندی، و چون در این قیام کردندی منّت داشتندی.

3. زبان

حق سوم بر زبان است که:

  • در حق برادران نیکو گوید و عیوب ایشان پوشیده دارد و اگر کسی در غیبت، حدیث ایشان کند جواب باز دهد و چنان انگارد که وی اندر پس دیواری است، می شنود؛ و چنان که خواهد که برادران باشند در غیبت وی، او نیز همچنان باشد. و اگر کسی در وی قدح کند (عیب گویی) با وی نگوید و چون نیکویی گوید از وی پنهان ندارد که از حسد بوَد.
  • و مداهنت (دورویی و ظاهر کردن خلاف باطن) نکند.
  • و چون سخن گوید بشنود و با وی خلاف و مناظره نکند. و بدان که هیچ چیز دوستی را چنان تباه نکند که مناظره و خلاف کردن در هر حدیثی. و معنیِ رد کردن سخن بر دوست خویش آن بوَد که وی را احمق و جاهل گفته باشی و خود را عاقل و فاضل، و بر وی تکبر کرده باشی. و در جمله، بدان که قِوام محبّت به موافقت است اندر هرچه موافقت توان کرد.
  • و سرّ وی هیچ آشکارا نکند (اگرچه پس از گسستن بوَد) که از لئیم طبعی باشد.
  • و زبان از اهل و فرزند و اسباب وی کوتاه دارد.
  • و اگر اندر حق وی تقصیر کند، گله نکند و معذورش دارد و از تقصیر خود بازاندیشد که اندر طاعت حق –تعالی- می کند، و بداند که اگر کسی طلب کند که در وی هیچ عیبی نبوَد و از وی هیچ تقصیری نباشد، هرگز نیابد و آنگاه از صحبت خلق بیوفتد. و باید که به یک نیکویی ده تقصیر بپوشد.

4. اظهار دوستی

حق چهارم آنکه به زبان، شفقت و دوستی اظهار کند و در شادی و اندوه فرانماید که با وی شریک است، تا دوستی او نیز در دل آن کس پدید آید.

5. آموزش و نصیحت

حق پنجم آنکه هر چه بدان حاجتمند باشد در علم و دین، وی را بیاموزد و اگر بیاموخت و بدان عمل نکرد، باید که نصیحت کند و پند دهد ولیکن باید که این نصیحت در خلوت کند تا آن شفقت باشد. و چون برادر تو به شفقت در خلوت، عیب تو با تو بگفت باید که  خشم نگیری و منّت داری، که این همچنان بود که کسی تو را خبر دهد که "در درون جامۀ تو ماری است یا کژدمی، خویشتن نگه دار!" از این خشم نگیری و منّت داری.

6. عفو کردن

حق ششم عفو کردن از زلّت و تقصیر. بزرگان گفته اند: اگر برادری تقصیری در حق تو کند، هفتاد گونه عذر وی از خویش بخواه.

7. دعا

حق هفتم آنکه دوست خود را به دعا یاد داری و همچنین فرزندان وی را و اهل وی را.

8. وفاداری

حق هشتم وفای دوستان نگاه داشتن است و معنی وفاداری یکی آن بوَد که:

  • پس از مرگ از اهل و فرزند و دوستان وی غافل نباشی.
  • هر که به دوستِ وی تعلق دارد –از فرزند و شاگرد و بنده– بر همه شفقت کند.
  • اگر جاهی و حشمتی و ولایتی فرا رسد، همان تواضع که می کرد نگاه دارد، و بر دوستان تکبّر نکند.
  • دوستی بر دوام نگاه دارد و به هیچ چیز بِنَبُرد، که شیطان را هیچ کار مهمتر از آن نیست که میان برادران وحشت(رمیدگی) انگیزد.
  • تخلیط (دو بهم زدن) هیچ کس در حق او نشنود و نمّام (سخن چین) را دروغگو داند.
  • با دشمن وی دوستی نکند.

9. بی تکلّفی

حق نهم آنکه تکلف از میان برگیرد و با دوست همچنان بوَد که تنها باشد: اگر از یکدیگر هیچ حشمت دارند، آن دوستی ناقص بود.

10. فروتنی

حق دهم آنکه خویشتن را از همه دوستان کمتر شناسد، و از ایشان هیچ چیز چشم ندارد، و هیچ مراعات نبیوسد (امید نداشته باشد).

 

منبع: کیمیای سعادت/ ابو حامد امام محمّد غزّالی طوسی؛ به کوشش حسین خدیو جم. انتشارات علمی و فرهنگی، ج.1، چاپ هفدهم، 1396.

 

بازدید 15 بار

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

 

پرتال جامع فرهنگی کوثرنامه،درحوزه فرهنگ عمومی فعالیت میکند .هدف این پایگاه، تأمین نیازمندیهای فرهنگ عمومی خانواده ایرانی است.

 کانال کوثرنامه در تلگرام کانال کوثرنامه در سروش کانال کوثرنامه در ایتا

اینستاگرام

آمـاربازدیـد

امروز617
دیروز405
ماه17017
مجموع1840210

افراد آنلاین

آنلاین

مجوزها

logo-samandehi
بالا