بلند همتی
همت بلند یکی از نشانه های روح بزرگ آدمی است. انسان مؤمن باید بلند همت باشد و تمام همت خود را در مسیر آخرت قرار دهد. دست یابی به آرمان های بلند نیاز به همتی بلند دارد؛ زیرا همت های بلند است که می تواند موانع را بردارد و آدمی را در مسیر خود، به اوج والایی برساند و آثار نیکویی نصیب انسان نماید.

 

 

بدون تردید همت بلند یکی از نشانه های روح بزرگ آدمی است. برنامه های اسلامی، انسان ها را تشویق می کند که روح بلند داشته و خود را محدود به امور پست نکنند. همت در لغت از ریشه ی «همّ» به معنای عزم قوی[1] است. راغب همت را غم و اندوهی دانسته که انسان را ذوب و ضعیف می کند[2] و در اصطلاح علوّ همت عبارت است از سعی و کوشش در تحصیل سعادت و کمال و طلب کردن کارهای بزرگ و عالی، بدون درنظر گرفتن سود و زیان دنیا، به طوری که به سبب دست یافتن به منافع دنیوی شادمان نشود و از فقدان آن اندوهگین نگردد بلکه در طریق طلب، از مرگ و کشته شدن و مانند آن ها باک نداشته باشد.[3]

حضرت علی(علیه السلام) می فرماید: بهترین همت ها، بلندترین آن ها است.[4] ضد آن دون همتی است؛ به معنای پستی طبع و قصور همت از طلب کارهای بزرگ و قناعت نمودن به اعمال جزئی که این صفت خبیثه نتیجه کم دلی و ضعف نفس است.[5]

 

نشانه بلندهمتی

نشانه بلند همتی را می توان در رفتارهای شخص پیدا کرد و نشانه های آن را می توان در موارد زیر برشمرد:

- ایمان: ایمان یک شخص گواهی است بر همت بلند او چنان چه از حضرت علی(علیه السلام) نقل شده است: بلندهمّتی از ایمان است.[6]

- بخشش و انفاق: انفاق، از سه جهت باعث تکامل فردی و رشد آدمی است: نخست: موانع تکامل نفسی و رشد انسانی را از میان برمی دارد. دوم: روح انسانیّت را در آدمی آشکار می سازد، و نهال گذشت و بلند همّتی را در روح می نشاند. سوم: در آدمی روح تربیت اسلامی را رشد می دهد.[7] حضرت علی(علیه السلام) می فرمایند: «بذل و بخشش آدمی نشانه بلندهمتی اوست.»[8]

- اعمال زیبا: شخصی که دارای همت بلند است، در امور خود تمام دقت را به کار می برد وسعی برآن دارد که کار را به نحو احسن به پایان برساند. حضرت علی(علیه السلام) می فرماید: «کردار زیبا خبر از بلندی همت می دهد.»[9]

- فرمانبری از خدا: حضرت علی(علیه السلام) می فرمایند: فرمانبری از خداوند همت زیرکان است. نافرمانی از خدا همت پلیدان است.[10]

- نگهداری حرمت و رعایت پیمان: امام علی(علیه السلام) می فرمایند: شریف ترین همت ها نگهداری حق و حرمت ها و رعایت عهد و پیمان هاست.[11]

- طمع نداشتن به آن چه در نزد مردم است، (نشان) بلندهمتی است.[12]

- پایبندی به قناعت، از والایی همت است.[13]

- بی نیازی از مردم و فرموده اند: عزت بی نیازی از مردم را با بلندی و بزرگی همت جلب نما.[14]

- اخلاق نیکو ثمره بلند همتی است. حضرت امام علی(علیه السلام) می فرمایند: بهترین خوی ها برتری همّت ها است.[15]

 

موارد بکارگیری همت

انسان مؤمن باید بلند همت باشد و تمام همت خود را در مسیر آخرت قرار دهد که بنابر کلام امیرالمؤمنین علی(علیه السلام): هر کس که آخرت همتش باشد، از خیر به نهایت آرزویش می رسد.[16] ایشان هم چنین می فرمایند: همت و تلاش خود را صرف آخرتت کن[17]و همگی همّت و سعی خود را از برای رهائی از جایگاه بدبختی و عقاب و رستگاری از محلّ بلا و عذاب بگردان؛[18]زیرا هر که دنیا عزم او باشد بدبختی و غم او در روز قیامت طولانی شود[19]و اگر عزم و قصد او آنچه نزد خدای سبحان است نباشد، به آرزوهای خود نمی رسد.[20] هم چنین ایشان توصیه می فرمایند که همت خود را صرف چیزهایی کن که به آن نیاز داری و آن چه را به کار تو نمی آید پیگیری مکن.[21] آری، انسان باید در تمام شئون زندگی، بلندهمت باشد و این بلندهمتی را در همه جنبه های زندگی خود بکار گیرد؛ بدین صورت که در تمام زمینه ها از جمله کسب علم، انجام عبادات، تأمین معاش و امور دیگری چون صله رحم، خوش اخلاقی در برابر مردم، دوری از هرگونه گناه، پرداختن به کار خیر و هر امری که شایسته یک انسان مومن است؛ همت عالی را سرلوحه کار خود قرار دهد.

 

آثار بلندهمتی

دست یابی به آرمان های بلند نیاز به همتی بلند دارد؛ زیرا همت های بلند است که می تواند موانع را بردارد و آدمی را در مسیر خود، به اوج والایی برساند و آثار نیکویی نصیب انسان نماید که از جمله آن آثار عبارتند از:

- خشنودی خداوند متعال در کارهایی است که نشانگر همت عالی فرد باشد. پیامبر اکرم(صلی الله علیه وآله) می فرماید: «خداوند متعال از کارهای بزرگ و امور عالی خوشنود می گردد.»[22]

- تلاش برای اطاعت الهی، چون که شخص بلند همت، به کمتر از بهشت راضی نمی شود.[23]

- شرافت نصیب کسی می شود که همت خود را صرف امور ناچیز نگرداند. حضرت امیرالمؤمنین علی(علیه السلام) می فرمایند: شرف و بلندی مرتبه به همّت های بلند است نه به استخوان های کهنه شده.[24] امام محمد باقر(علیه السلام) فرمودند: هیچ شرفی همانند بلندهمتی نیست.[25]

- همت عالی صاحبش را به عظمت و بزرگی می رساند. حضرت علی(علیه السلام) می فرماید: هر که از نردبان همت بلند بالا رود؛ جهانیان او را به دیده تعظیم بنگرن[26] و نیز می فرمایند: هیچ چیز مانند همت بلند انسان را بزرگ نکرد.[27] در کلام دیگر ایشان بزرگواری و آقایی را نتیجه داشتن همت بلند دانسته اند.[28]

- هر که توان خود را برای رسیدن به هدف خود به کار گیرد به تمام خواسته هایش خواهد رسید.[29]

- ارزش آدمی به اندازه همتش است.[30]

- همت بلند، قناعت همیشگی همراه دارد.[31]

- شجاعت مرد به اندازه همت اوست.[32]

- بردباری: امام علی(علیه السلام) فرمود: بردباری و درنگ هم آهنگ هستند و نتیجه آن بلند همّتی است.[33]

- از نشانه های مؤمن: حضرت صادق(علیه السلام) فرمود: مؤمن به ایمان نمی رسد مگر اینکه عقلش کامل باشد و عقلش به کمال نخواهد رسید مگر این که در او ده خصلت باشد: خیرش به همه برسد و مردم از شرش در امان باشند، کارهای نیک را از خود اندک بداند و کارهای اندک دیگران را بسیار بشمارد.... هر گاه با کسی که از او متقی تر است ملاقات کرد در برابر او تواضع کند.[34]

 

آثار کم همتی

کارهای پست نشانه بی همتی است. همان طور که همت بلند آدمی را رشد می دهد و به کمالات می رساند، همت کوتاه و بی تفاوتی، به سقوط انسان می انجامد و آثاری از خود برجای می گذارد که می توان به موارد ذیل اشاره کرد: کسی که همتش کوچک باشد فضائل او از دست می رود.[35] محروم شدن از همنشینی با دیگران. حضرت علی(علیه السلام) می فرمایند: با آدم کوتاه همت هم صحبت مشو (که تو را نیز ساقط می کند.)[36] کم ارزش بودن؛ حضرت علی(علیه السلام) می فرمایند: کسی که همتی جز پر کردن شکم ندارد قیمت او نیز همان است که از شکم او بیرون می آید[37] و نیز می فرمایند: آدمیّتی برای کسی که در او همّتی نباشد، نیست.[38] کم خیر بودن؛ امام علی(علیه السلام) می فرمایند: چه بی خیر است کسی که فکری جز شکم و شهوت ندارد.[39] کسی که همتی جز دنیا ندارد هنگام مردن غصه او بسیار خواهد بود.[40] زیان کار نیست مگر کسی که همّت او نفس او باشد.[41] حسادت به دیگران؛ امام علی(علیه السلام) می فرمایند: حسادت دوست بر نعمتی از کمی همّت اوست.[42]

 

 

پی نوشت ها

[1] مصطفوى، حسن‌؛ التحقیق فی کلمات القرآن الکریم‌، تهران، بنگاه ترجمه و نشر کتاب‌، 1360 ش‌، ج‌11، ص286

[2] راغب اصفهانی، حسین بن محمد؛ ترجمه وتحقیق مفردات الفاظ قرآن‌، خسروى حسینى سید غلامرضا، تهران‌، انتشارات مرتضوى‌، 1375 ش‌، دوم، ج4، ص 528

[3] نراقی ، مولامهدی؛ علم اخلاق اسلامی (ترجمه کتاب جامع السعادات)، ترجمه سیدجلال الدین مجتبوی، انتشارات حکمت، 1366ه. ش، اول، ص 322

[4] تمیمى آمُدى‌، عبد الواحد بن محمد؛ غرر الحکم‌، قم‌، دفتر تبلیغات اسلامى، 1366شمسى‌، اول‌، ص ۴۴۸ ، ح10275«خیر الهمم اعلاها»

[5] نراقی، ملا احمد؛ معراج السعاده ، قم، زهیر، 1386ه. ش، اول، ص178

[6] صابرى یزدى ، على رضا / انصارى محلاتى‌، محمد رضار؛ الحکم الزاهرة با ترجمه انصارى‌، قم‌، مرکز چاپ و نشر سازمان تبلیغات اسلامى‌، دوم‌، 1375 ش‌ص 458

[7] حکیمى اخوان، آرام‌ احمد؛ الحیاة با ترجمه احمد آرام‌، تهران، ‌دفتر نشر فرهنگ اسلامى‌، 1380 ش‌، ج‌6، ص 114

[8] غررالحکم، ص 383«من شرف الهمه بذل الانسان»

[9] خوانساری، جمال الدین؛ شرح آقا جمال الدین خوانساری بر غرر الحکم، دانشگاه تهران، 1366 ش ، ج‌1، ص 365 «الفعل الجمیل ینبی عن علو الهمه »

[10] غررالحکم، ص181و185«الطاعه همه الأکیاس، المعصیه همه الأرجاس»

[11] همان، ص252«أشرف الهمم رعایه الذمام»

[12] همان، ص398«الکف عما فی أیدی الناس عفه و کبر همه»

[13] همان، ص391«من شرف الهمه لزوم القناعه»

[14] نورى، حسین؛ مستدرک الوسائل‌، قم‌، مؤسسه آل البیت لإحیاء التراث، 1408 هجرى‌، اول‌، ج12، ص67«اسْتَجْلِبْ عِزَّ الْیَأْسِ بِبُعْدِ الْهِمَّةِ»

[15] شرح آقا جمال الدین خوانسارى بر غرر الحکم، ج‌2، ص 395 «احسن الشّیم شرف الهمم»

[16] تمیمى آمدى، عبد الواحد؛ تصنیف غرر الحکم و درر الکلم، قم، دفتر تبلیغات قم، 1366 ش، اول، ص 144«من کانت الاخره همته بلغ من الخیر غایه امنیته»

[17] غررالحکم، ص ۳۵۹«اجعل همّک و جهدک لآخرتک»

[18] شرح آقا جمال الدین خوانسارى بر غرر الحکم، ج‌2، ص223 « اجعل کلّ همّک و سعیک للخلاس من محلّ الشّقاء و العقاب و النّجاة من مقام البلاء و العذاب. »

[19] ‌همان، ج‌5، ص446«من کانت الدّنیا همّه طال یوم القیامة شقاؤه و غمّه. »

[20] همان، ج‌5، ص410«من لم یکن همّه ما عند اللَّه سبحانه لم یدرک مناه. »

[21] تصنیف غرر الحکم و درر الکلم، ص 477 «اقصر همتک علیما یلزمک و لا تخض فیما لا یعنیک»

[22] شیخ حر عاملى؛ ‌وسائل الشیعة، قم‌، مؤسسه آل البیت لإحیاء التراث، 1409 هجرى‌، اول، ‌ج ۱۷، ص ۷۳«انّ الله یحبّ معالی الامور و یکره سفسافها»

[23] امین محمد ، هیئت، اخلاق اسلامی، ترجمه سید صادق شفائی زاده، دارالانصار، 1385 هـ ش، ج1، ص700

[24] شرح آقا جمال الدین خوانسارى بر غرر الحکم، ج‌2، ص 106 «الّشرف بالهمم العالیة لا بالرّمم البالیة. »

[25] علامه مجلسى‌؛ بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار، تهران‌، اسلامیه‌، مختلف، ج75، ص165« لَا شَرَفَ کَبُعْدِ الْهِمَّة»

[26] غررالحکم، ص ۴۴۸«من رقی درجات الهمم عظّمته الامم»

[27] همان، ص ۳۵۹«ما رفع امرء کهمّته »

[28] همان، ص 382«الکرم نتیجة علوّ الهمّة»

[29] همان، ص ۴۴۴«من بذل جهد طاقته بلغ کنه ارادته»

[30] شرح آقا جمال الدین خوانسارى بر غرر الحکم، ج‌4، ص500«قدر الرّجل علی قدر همّته»

[31] غررالحکم، ص ۳۵۹«من شرف الهمّة لزوم القناعة»

[32] همانجا«شجاعة الرّجل علی قدر همّته»

[33] سید رضی؛ نهج البلاغة، محمد دشتى‌، قم‌، مشهور، 1379 ش‌، اول‌، ص739 «الْحِلْمُ وَ الْأَنَاةُ تَوْأَمَانِ یُنْتِجُهُمَا عُلُوُّ الْهِمَّةِ»

[34] علامه مجلسی؛ ترجمه الإیمان و الکفر بحار الانوار، عزیز الله عطاردى‌، تهران‌، انتشارات عطارد، 1378 ش، ج‌1، ص130

[35] شرح آقا جمال الدین خوانسارى بر غرر الحکم، ج‌5، ص 210«من صغرت همّته بطلت فضیلته»

[36] غررالحکم، ص ۳۵۹«من دنت همّته فلا تصحبه»

[37] همانجا«من کانت همّته ما یدخل فی بطنه کانت قیمته ما یخرج من بطنه»

[38] شرح آقا جمال الدین خوانسارى بر غرر الحکم، ج‌6، ص 402 «لا مروّة لمن لا همّة له. »

[39] غررالحکم، ص ۳۵۹«ما ابعد الخیر ممّن همّته بطنه و فرجه»

[40] همانجا«من کانت الدّنیا همّته اشتدّت حسرته عند فراقها»

[41] شرح آقا جمال الدین خوانسارى بر غرر الحکم، ج‌6، ص 105«ما المغبوط الّا من کانت همّته نفسه»

[42] همان، ج‌6، ص11«من صغر الهمّة حسد الصّدیق على النّعمة. »

 
 
 
 
 
منبع: سایت پژوهه
 
بازدید 400 بار

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

مطالب تصادفی

 

پرتال جامع فرهنگی کوثرنامه،درحوزه فرهنگ عمومی فعالیت میکند .هدف این پایگاه، تأمین نیازمندیهای فرهنگ عمومی خانواده ایرانی است.

 کانال کوثرنامه در تلگرام کانال کوثرنامه در سروش کانال کوثرنامه در ایتا

اینستاگرام

آمـاربازدیـد

امروز0
دیروز0
ماه0
مجموع2009489

افراد آنلاین

آنلاین

مجوزها

logo-samandehi
بالا