مراحل حیا

برای تحقق حیا چندین مرحله بیان شده است:

الف: حیا در مقابل مردم

هر فردی نسبت به اعمالی که در میان مردم انجام می دهد نوعی شرم و حیا دارد و دوست ندارد مردم از او عملی را ببینند که دون شأن فرد مسلمان است.

حضرت علی (علیه السلام) می فرماید:

«مَن لَم یَستَخی مِنَ النّاسِ لَم یَستَخیِ مِنَ اللهِ»

هر که از مردم شرم نکند از خدا شرم نمی کند.

 

ب: حیا از خود

هر فردی نسبت به انجام عملی منافی عفت شرم و حیا می کند.

حضرت علی (علیه السلام) می فرماید:

«أحسَنُ الحَیاءِ استِحیاؤُکَ مِن نَفسِکَ»

بهترین نوع حیا، حیای تو از خودت است.

و نیز می فرماید:

«حَیاء الرَّجُل مِن نَفسِهِ ثَمَرَهَ اَلایمان»

شرم و آزرم آدمی از خودش ثمره ایمان است.

اگر انسان برای خود ارزش قائل شود وقتی به محاسبه می نشیند، شرم می کند که چرا خود را به ارزانی فروخته است، چرا شخصیت خود را در برابر متاع دنیا ضایع کرده است و یا چرا بدون دلیل به فردی التماس کرده است و یا چرا عملی را انجام داده که وارستگی و تقوای او را زیر سؤال برده است؟

 

ج: حیا از مَلَکَین (دو فرشته)

طبق نص صریح قرآن کریم همواره دو فرشته مأمورند که همراه انسان باشند:

«اِذ یَتَلَقَی المُتَلَقیانِ عَنِ الیَمینِ وَ عَنِ الشِّمالِ قَعیدُ. ما یَلفِظُ مِن قَولٍ اِلّا لَدَیهِ رَقیبُ عَتیدُ»

حضرت رسول (صلی الله علیه و آله) به ابوذر فرمود:

«یا اَباذَرَ اَستَحی مَن المَلَکَینِ الَّذینِ مَعی»

ای اباذر از دو فرشته ای که همراه من اند حیا می کنم.

 

د: حیا از پروردگار

مسألۀ حیا از پرودگار عاملی جدی برای ترک گناهان است.

حضرت علی (علیه السلام) می فرماید:

«اَلحَیاءُ مِنَ اللهِ یَمحُوا کَثیراً مِنَ الخَطایا»

حیا از پروردگار بسیاری از لغزش ها و اشتباهات را می زداید.

 

حیای مذموم

تمام صفات پسندیده در عین این که لازم الاجراست و عمل کردن به آن نوعی فضیلت به شمار می رود، اگر از مرز تعادل خارج شود، مذموم است. به طور کلی در تمامی امور افراط و تفریط قبیح است. بنابراین اگر در موضعی که جایگاه حیا نیست، انسان شرم و حیا از خود نشان دهد، موجب حرمان وی خواهد شد.

حیا در موارد زیر به طور کلی مذموم است:

 

الف: حیا در بیان حق

در بیان سحن حق نباید شرم وجود داشته باشد. یکی از علل ترک شدن امر به معروف و نهی از منکر حیا کردن بی جاست، باید توجه شود که حفظ و رعایت شؤون در بیانات شرط است اما نباید مانع از بیان حق شود:

امام علی (علیه السلام) می فرماید:

« مَن استَحیا مِنَ القَولِ الحَقِّ فَهُوَاَحمَقُ»

هر که از بیان کلام حق حیا کند کم اندیش است.

چه بسا محاسبات ذهنی انسان اشتباه و همراه با وسوسه های شیطانی است و به هنگام انجام وظیفه شیطان شرم و حیا را بر انسان مستولی می کند و برای فرد چنین می نماید که اگر سخنی را بگوید از عزت او می کاهد، ولی او باید بداند که گفتن حرف حق هرچند به ظاهر خوار گردد عزت الهی را به او می بخشد. حیا کردن نابجا حیایی عاقلانه نیست بلکه نشان از کم اندیشی آدمی است.

رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) می فرماید:

«اَلحَیاءُ حَیاءان: حَیاءُ العَقلِ وَ حَیاء الحُمق»

حیا بر دو گونه است: حیای عاقلانه و حیای به دور از خرد.

اگر کسی از تذکر دادن به افراد غافل حیا کند این حیا، حیای غیرعاقلانه است نه حیای عاقلانه، جای عقل همان شرم و حیای پسندیده است که در مقابل انجام کارهای ناشایست برای انسان دست می دهد و اما حیای حمق و به دور از خرد همان شرم و حیای مذموم و بی جاست.

 

ب: حیا در بیان احکام شریعت

احکام شریعت گاهی به مواردی مربوط می شود که انسان از گفتن و یا سؤال کردن دربارۀ آن شرم دارد. این نوع شرم موجب می شود که احکام خدا اجرا نگردد. بیان این احکام با حفظ حریمها بر والدین و اولیای مدرسه واجب است. گاهی متأسفانه دیده می شود که چون مادر از بیان احکام برای دختر و پدر برای پسر شرم و حیا داشته اند تا مدتها اعمال عبادی آنها با مشکل روبه رو بوده است. البته باید به فرزندان آموزش داده شود که دربارۀ مسائلی که نمی دانند سؤال کنند.

 

ج: حیا در آموختن علم

بسیاری افراد از گفتن کلمۀ «نمی دانم» خجالت می کشند. نکتۀ مهم آن است که در مقام علم آموزی شرم و حیا معنا پیدا نمی کند.

حضرت علی (علیه السلام) می فرماید:

« لا یَستَحَیِنَّ اَحَدُ [مِنکُم] اِذا سُئِل عَمّا لا یَعلَمُ اَن یَقُولَ: لا اَعلَمُ»

کسی از [شمایان] شرم مدارد که چون از چیزی که نمی داند پرسیده شود بگوید: نمی دانم

مشهور است که از طرف دربار صفویه برای میرداماد حوزه درس برپا شده بود و معمولاً مأموران حکومتی هم در این درس شرکت می کردند. یک روز ساعت درس به سؤال و جواب گذشت و میرداماد در پاسخ بیشتر سؤالات گفت: «نمی دانم» تا آن جا که یکی مأموران متعرض شد که شما از دربار پول می گیرید: چرا این قدر می گویید نمیدانم؟ میرداماد گفت: این میزان پولی که می گیرم برای دانسته هایم است اگر برای ندانسته هایم بخواهم پول طلب کنم چندین برابر خزانل شاه هم کفایت نمی کند!

 

 
 
 
 
 
 
 
منبع: به رنگ آسمان، (بایسته های خانواده از دیدگاه قرآن)، دکترسیدمحسن میر باقری.
 
بازدید 201 بار

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

 

پرتال جامع فرهنگی کوثرنامه،درحوزه فرهنگ عمومی فعالیت میکند .هدف این پایگاه، تأمین نیازمندیهای فرهنگ عمومی خانواده ایرانی است.

 کانال کوثرنامه در تلگرام کانال کوثرنامه در سروش کانال کوثرنامه در ایتا

اینستاگرام

آمـاربازدیـد

امروز403
دیروز751
ماه19883
مجموع1883018

افراد آنلاین

آنلاین

مجوزها

logo-samandehi
بالا