تفاوت رستگاری و حسن عاقبت

بین معنای رستگاری و حسن عاقبت نیز تفاوت وجود دارد. حسن عاقبت در لغت به معنی نیکی پایان کار است([1]) و در اصطلاح بدین معناست که انسان در هنگام مرگ دارای اعتقادات درست و اعمال نیکی باشد که پس از مرگ دچار عذاب و غضب الهی قرار نگیرد بلکه مشمول پاداش و نعمت های بهشتی شود. اگرچه ممکن است چنین شخصی در طول زندگی خود، ابتدا عقاید باطلی داشته و گناهانی نیز مرتکب شده اما به هر طریقی با توبه و جبران گذشته در اواخر عمرش هدایت شده است.

 

رسول اکرم(صلی الله علیه وآله) می فرماید:

«لَا يَزَالُ الْمُؤْمِنُ خَائِفاً مِنْ سُوءِ الْعَاقِبَةِ، لَا يَتَيَقَّنُ الْوُصُولَ إِلَى رِضْوَانِ اللَّهِ- حَتَّى يَكُونَ وَقْتُ نَزْعِ رُوحِهِ وَ ظُهُورِ مَلَكِ الْمَوْتِ لَهُ([2])؛ مؤمن پیوسته از سوء عاقبت خود بیمناک است و به این که آیا به مقام خشنودی خدا می رسد یا نه، تا هنگام مرگ و آمدن فرشته مرگ یقین ندارد.»([3])

در مقابل حسن عاقبت، سوء عاقبت قرار دارد. سوء عاقبت بدین معناست که انسان در مقطعی از زندگی دارای عقاید درست و اعمال نیکی باشد و دستورات الهی را انجام دهد، اما در اوخر عمرش و در هنگام مرگ دچار عقاید باطل شود و کارنامه عملش نیز پر از نافرمانی و گناه باشد، چنین انسانی پس از مرگ دچار عذاب الهی می شود.

 

بنابراین در مفهوم حسن عاقبت و سوء عاقبت دو امر لحاظ شده است؛ یکی عقاید و اعمال گذشته انسان و دیگری عقاید و اعمال انسان در اوخر عمرش و هنگام مرگ؛ از این رو معنای حسن عاقبت و رستگاری با یکدیگر متفاوت است.

اگر چه معنای لغوی و اصطلاحی حسن عاقبت با رستگاری متفاوت است، اما مصادیق یکسانی دارند. به این معنا که هر کسی رستگار شود، به طور حتم حسن عاقبت پیدا کرده است و همه کسانی که حسن عاقبت پیدا می کنند، در زمره رستگاران هستند.

فیض کاشانی در ذیل آیه )وَقَالَ مُوسَى رَبِّي أَعْلَمُ بِمَنْ جَاءَ بِالْهُدَى مِنْ عِنْدِهِ وَمَنْ تَكُونُ لَهُ عَاقِبَةُ الدَّارِ إِنَّهُ لَا يُفْلِحُ الظَّالِمُونَ(([4])؛ درباره رستگاران می نویسد:«لا يَفُوزونَ بِالْهُدَى فِي الدُّنْيَا وَ حُسْنِ الْعَاقِبَةِ فِي الْعُقْبَى([5])؛ در دنیا به وسیله هدایت پیروز نمی شوند و در آخرت نیز عاقبت به خیر نخواهند شد.» از امام علی7 نیز روایت شده است: «إِنَّ حَقِيقَةَ السَّعَادَةِ أَنْ يُخْتَمَ لِلْمَرْءِ عَمَلُهُ بِالسَّعَادَةِ وَ إِنَّ حَقِيقَةَ الشَّقَاءِ أَنْ يُخْتَمَ لِلْمَرْءِ عَمَلُهُ بِالشَّقَاءِ([6])؛ حقیقت سعادت این است که عمل انسان به سعادت و خوشبختی پایان یابد و حقیقت شقاوت این است که عمل انسان به بدبختی پایان یابد.»

نتیجه این که انسان هایی که سوء عاقبت پیدا کرده اند، جزو رستگاران نخواهند بود؛ اما کسانی که حسن عاقبت پیدا کرده اند، در سرای آخرت به طور قطعی در زمره رستگاران قرار خواهند گرفت و از حیات و نعمت های ابدی بهره مند می شوند.

 

نکته ای که در این جا ضرورت دارد، بیان شود این که بعضی از مردم در این تصورند که عاقبت به خیری این است که کسی عمری را خوش باشد و در پایان عمر توبه کند و عمل نیکو انجام دهد. در حالی که این شیوه صحیح نیست. در حقیقت عاقبت به خیر یعنی اینکه انسان زندگی جدیدی را برپا کند و با نیت و عمل شایسته از دنیا برود. به ویژه هر گاه انسانی در دنیا از نظر مالی به یاری بندگان مؤمن بشتابد از کرامت و لطف و رحمت الهی خاصی برخوردار می شود. انفاق مالی به صورت صدقه و قرض از اسباب آمرزش گناهان، نجات از آتش دوزخ و بهره مندی از نعمت های فراوان بهشت است و اگر با قصد رضای الهی باشد، سرانجام خیری مؤثّر برای انسان در پی خواهد داشت.

 

روایت شده پیامبر اکرم(صلی الله علیه وآله) به یکی از مسلمانان فرمود: می خواهی تو را به موضوعی راهنمایی کنم که با عمل به آن خداوند تو را به بهشت ببرد. آن شخص گفت: آری ای رسول خدا!

پیامبر(صلی الله علیه وآله) فرمود: از آنچه خداوند به تو داده تو هم به نیازمندان بده. آن شخص گفت: اگر خودم نیازمندتر از او باشم چه کنم؟

حضرت فرمود: مظلوم را یاری کن. آن شخص گفت: اگر خودم ناتوان تر از او باشم چه کنم؟

رسول اکرم(صلی الله علیه وآله) فرمود: برای نادان کاری انجام بده، یعنی راهنمایی اش کن. آن شخص عرض کرد: اگر خودم از او نادان تر بودم چه کنم؟

حضرت فرمود: زبانت را به غیر از خیر خاموش نگه دار. آیا شاد نمی شوی که یکی از این خصلت ها در تو باشد و به بهشت برده شوی؟!([7])

 

این حکایت نشانگر آن است که یاری رسانی مؤمن منحصر به کمک مالی تنها نیست؛ بلکه هر گونه حرکتی که سبب نجات شخص از گرفتاری مالی و کاری و جانی، حتی مشکلات علمی و دینی گردد، از شیوه های ختم به خیر و کامروایی است.

 

از سوی دیگر ترس از عاقبت سوء و شومی سرانجام، دل های اهل معرفت را جریحه دار ساخته و بر آن ناله ها از سینه و اشک ها از دیدگان برآمده است. گروهی از اهل عرفان از درک آن حالت ناتوان شده اند و قدم هایشان لرزیده است. بنابراین اهل حق و سعادت، با دعا و ذکر و اشتیاق به حق تعالی، طلب حسن عاقبت می کنند و تداوم بر این حال را تا دم مرگ، خواستارند.

 

 

پی نوشت: 

[1]. لغتنامه دهخدا: ذیل واژه حسن عاقبت.

[2]. التفسیر الإمام العسکری علیه السلام: 239؛ تفسیر الصافی:1/ 127؛ بحار الأنوار: 24/ 26؛ باب 25، حدیث 24.

[3]. رسول اکرم(صلی الله علیه وآله) در روایت دیگری می فرماید:«خَيْرَ الْأُمُورِ خَيْرُهَا عَاقِبَةً»؛ من لا یحضره الفقیه: 4/ 402؛ حدیث 5868؛ الأمالی«صدوق»: 488؛ مجلس 74، حدیث 1؛ «بهترین کارها آن است که عاقبتش نیکو است.» امام سجاد علیه السلام نیز می فرماید: «وَ لَا تَسُمْنَا عَجْزَ الْمَعْرِفَةِ عَمَّا تَخَيَّرْتَ فَنَغْمِطَ قَدْرَكَ وَ نَكْرَهَ مَوْضِعَ رِضَاكَ وَ نَجْنَحَ إِلَى الَّتِي هِيَ أَبْعَدُ مِنْ حُسْنِ الْعَاقِبَة»؛ صحیفه سجادیه: دعای 33؛ «خدایا! داغ ناتوانی معرفت را نسبت به آنچه برایمان اختیار کردی، بر پیشانی ما نزن؛ تا بزرگی و عظمتت را سبک انگاریم و جایگاه خشنودیت را ناپسند شماریم و به چیزی که از حسن عاقبت دورتر است، متمایل شویم.»

[4]. قصص (28): 37؛ «موسی گفت: پروردگارم به کسی که از نزد او هدایت آورده، و به کسی که فرجام نیک برای اوست داناتر است، بی تردید ستمکاران [در هیچ کاری] پیروز نمی شوند.»

[5]. تفسیر الصافی: 4/ 90.

[6]. معانی الأخبار: 345؛ بحار الأنوار: 68/ 364؛ باب 90، حدیث 3.

[7]. بحار الأنوار: 68/ 296، باب 78، حدیث 69.

 

 

 

 

برگرفته از: کتاب راه و رسم رستگاری

 

بازدید 408 بار

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

 

پرتال جامع فرهنگی کوثرنامه،درحوزه فرهنگ عمومی فعالیت میکند .هدف این پایگاه، تأمین نیازمندیهای فرهنگ عمومی خانواده ایرانی است.

 کانال کوثرنامه در تلگرام کانال کوثرنامه در سروش کانال کوثرنامه در ایتا

اینستاگرام

آمـاربازدیـد

امروز0
دیروز0
ماه0
مجموع2009489

افراد آنلاین

آنلاین

مجوزها

logo-samandehi
بالا