حجاب زنان

 

حجاب زن

 

عناوین:

مفهوم شناسی حجاب

واژه “حجاب” در لغت به معنای پرده، حاجب و چیزی است که میان دو چیز حایل و فاصله می شود.[۱] البته همان گونه که مفسران و محققان گفته اند، واژه حجاب به معنای پوشش زنان، اصطلاحی است که بیشتر در عصر ما پیدا شده و اصطلاحی جدید است. آن­چه در گذشته ها در این مورد به کار می رفته، به ویژه در اصطلاح فقها، واژه “ستر” بود که به معنای پوشش است.[۲]

 Image result for ‫حجاب زنان‬‎

پیشینه حجاب

با نگاه به تاریخ چنین استفاده می شود که حجاب به معنای پوشش زنان، قبل از اسلام در جهان و در ادیان مختلف با شکل های متفاوت وجود داشته و این حکم تأسیسی نیست؛ یعنی اسلام آن را اختراع نکرده، بلکه دین اسلام آن را پذیرفته و چنان که از تاریخ زمان پیامبر (ص) استفاده می شود، اسلام قدری محدوده آن را وسیع تر کرده و به آن شدت بخشیده است.

همچنین با نیم نگاهی به پیشینۀ حجاب می توان به این حقیقت دست یافت که “حجاب زنان از سنن قدیمى تمدن هاى بشرى بوده است و در ادیان الاهى به خصوص یهود، مسیحیت و زرتشت مسئلۀ حجاب و رعایت آن مطرح بوده است و در بعضى از ادیان مثل یهود مسئلۀ حجاب سخت تر از حجابى است که اسلام مى گوید”.[۳] پس آنان اگر بخواهند به دستورات دینی خود هم عمل کنند، ملزم به رعایت حجاب در جامعه هستند.

در ایران قبل از اسلام، در میان قوم یهود، در هند، حجاب های سخت و شدیدی وجود داشت. در ایران باستان حتی پدران و برادران نسبت به زن شوهردار نامحرم شمرده می شدند.[۴]

 Image result for ‫حجاب زنان‬‎

فایده و آثار حجاب

توجه به فواید و آثار حجاب می تواند ضرورت وجود آن را به عنوان هدیه اى الاهى از یک سو و لزوم به کارگیرى آن در قالب قوانین و مقررات جوامع انسانى و اسلامى روشن سازد. در این بخش به چند فائده برای حجاب پرداخته می شود؛

الف. ایجاد آرامش روانى در فرد: از جمله نتایج حجاب در بُعد فردى، عدم تهییج و تحریک جنسى است و در نقطۀ مقابل، فقدان حجاب و آزادى و معاشرت هاى بى قید و بند میان زن و مرد است که هیجانات و تحریکات جنسى را فزونى مى بخشد، و غریزۀ جنسى را که غریزه اى نیرومند و سرکش است، بیش از پیش سرکش مى کند و چنان آتشى را ماند که هر چه هیزم آن زیادتر شود، شعله ورتر مى گردد.

ب. استحکام بیشتر کانون خانواده: از دیگر فواید مهم حجاب در بعد خانوادگى، اختصاص یافتن لذایذ جنسى به محیط خانواده و مسیرهاى مشروع آن است، اختصاص مذکور باعث پیوند و اتصال قوى تر زن و شوهر و در نتیجه استحکام بیشتر کانون خانواده می شود، اما فقدان حجاب باعث انهدام نهاد خانواده به عنوان رکن رکین جامعه مى گردد.

یکى از نویسندگان، در خصوص تأثیر برهنگى بر اضمحلال و از هم پاشیدگى درخت تنومند خانواده چنین مى نویسد: در جامعه اى که برهنگى بر آن حاکم است، هر زن و مردى همواره در حال مقایسه است، مقایسۀ آنچه دارد با آنچه ندارد، و آنچه ریشۀ خانواده را مى سوزاند این است که این مقایسه آتش هوس را در زن و شوهر و مخصوصاً در وجود شوهر دامن مى زند.[۵]

پر واضح است که میوۀ شوم این گونه مقایسه ها در جوامعى که از نعمت حجاب محروم اند رویش بیشترى داشته و آنچه امروز تحت عنوان فروپاشى نظام خانواده در بعضی از جوامع شاهدیم، از این مقوله است. در نقطۀ مقابل جوامعى که حجاب را به عنوان موهبتى الاهى پذیرفته و خویش را به رعایت آن ملزم دانسته اند، نه تنها اولین گام را در حفظ کانون گرم خانواده برداشته، بلکه آبرو و شرافت انسانى خویش را فراهم ساخته و از آزار و اذیت ها و نگاه هایى که همچون تیرهایى مسموم به پیکرۀ فرد و اجتماع اثر مى کنند نیز محفوظ مانده اند.

ج. بستر سازی برای تعالی و رشد انسان: از دیدگاه ما حجاب مصونیت است نه محدودیت. در فضایی که حجاب رعایت می گردد، امکان بیشتری برای تعالی و رشد انسان فراهم می شود؛ لذا ما بی حجابی را حتی برای جوامع غربی، همچون سم مهلکی تلقی می کنیم و معتقدیم که هر مقدار برهنگی بیشتر باشد، انسان از رسیدن به مقصدی که برای آن خلق شده، دورتر می شود.

 Image result for ‫حجاب زنان‬‎

فلسفه حجاب

فلسفه لزوم پوشش برای زنان بنا بر ویژگی های خاصی است که در خانم ها وجود دارد؛ زیرا زن مظهر جمال و مرد مظهر شیفتگی است. قهراً به زن باید بگویند خود را در معرض نمایش قرار نده نه به‏ مرد. لذا با این که دستور پوشیدن برای مردان (مثل زنان) مقرر نشده است عملا مردان پوشیده تر از زنان از منزل بیرون می روند؛ زیرا تمایل مرد به نگاه کردن و چشم چرانی است نه به‏ خودنمایی، و بر عکس تمایل زن بیشتر به خودنمایی است نه به چشم چرانی.

تمایل‏ مرد به چشم چرانی، بیشتر زن را تحریک به خودنمایی می کند و به همین جهت ‏«تبرج‏» (بزک نمودن) از مختصات زنان است».[۶]

بدون شک هر اندازه بدن زن پوشیده تر باشد نقش نیرومندترى در دورسازى دیدگان نظاره گر ایفا مى‏کند. اگر نگاه هاى آلوده را همچنان که در روایات آمده است «تیرهاى زهرآلود شیطان»[۷] بدانیم، پوشش زن همانند سپرى است که تیر از آن کمانه مى کند و منحرف مى شود و از اصابت و نفوذ در هدف باز مى ماند. بر عکس هر اندازه بدن زن برهنه تر باشد تیرهاى شیطانى را بیشتر متوجه خود ساخته و از آن آسیب خواهد دید؛ از همین رو می باشد که چادر را حجاب برتر شناخته اند؛ زیرا با وجود شرایط دیگر، بیشترین پوشش و مطمئن ترین مصونیت را به همراه مى آورد.

به این ترتیب نگه داشتن حجاب به دلیل بالا رفتن حفظ ارزش زن در برابر مرد می باشد. نگه داشتن حریم توسط زن، میان خود و مرد یکی از وسائل مرموزی بوده است که زن برای حفظ مقام و موقعیت خود در برابر مرد از آن استفاده کرده است. اگر حکم حجاب تأکید کرده که زن متین تر و با وقارتر و عفیف تر حرکت کند و خود را در معرض نمایش برای مردان نگذارد برای آن است که بر احترام زن افزوده ‏شود و همچون کالای بی ارزشی تلقی نگردد که به راحتی در اختیار همگان است.[۸]

به عبارت دیگر: حجاب برای کسب کرامت و احترام بیشتر زن وضع شده است؛ زیرا او را از تعرض افراد جلف و فاقد اخلاق مصون می دارد، پس حجاب محدودیت نیست، بلکه مصونیت است به گونه ای که هم مصونیت زن را در پی دارد و هم مصونیت جامعه را در آلوده شدن به گناه به همراه دارد.

 Image result for ‫حجاب زنان‬‎

اجبار به حجاب در ممالک اسلامی

تشریع و قانون مند شدن حجاب زنان و تعیین محدوده آن بر عهده شارع مقدس اسلام (خداوند متعال و پیامبر اکرم (ص)) بوده که به خوبی انجام شده است. آنچه بر عهدۀ حکومت ها و نظام های اسلامی است اجرای دقیق دستورات اسلام در همه زمینه ها و از جمله در زمینه حجاب و پوشش زنان (به خاطر تأثیر آن در سلامت اخلاقی جامعه و استحکام بنیان خانواده ها) است.

حجاب تا آن­جا که در حریم زندگی خصوصی افراد است، یک امر فردی و خصوصی است و کسی نمی تواند دخالت کرده و تجسس نماید، ولی آن­گاه که به یک امر اجتماعی تبدیل شد و با حقوق دیگران ارتباط پیدا کرد، حکومت و حاکم می تواند از باب نهی از منکر و صیانت از اخلاق و معنویت جامعه، حجاب را الزامی کند و برای آن رعایت نکردن آن، مجازات تعیین نماید. بی حجابی از محرمات الهی محسوب می شود و طبق قاعده «هر فعل حرامی قابل تعزیر است»[۹] و تعزیر نیز با نظرِ حاکم است، یعنی از دیدگاه فقهی حاکم شرع می تواند برای جلوگیری از گسترش محرمات الهی و بالخصوص بی حجابی، مجازات وضع کند.[۱۰]

اسلام آزادی های فردی را به خاطر منافع اجتماعی محدود می کند. ارتکاب گناه در جامعه به صورت علنی، خود گناه دیگری محسوب می گردد؛ مثلا روزه خواری یک گناه است و تظاهر به روزه خواری در ملاء عام گناه دیگر؛ زیرا اثرات نامطلوبی بر جامعۀ اسلامی خواهد گذاشت. اساساً فلسفۀ امر به معروف و نهی از منکر همین است؛ یعنی به منظور صیانت جامعه از فساد، اسلام گفته است که بر هر مسلمان واجب است امر به معروف و نهی از منکر کند.

شما فرض کنید که در درون قایقی نشسته اید و عده ای هم در کنار شما هستند و شما هم شنا بلد نیستید. ناگهان در وسط دریا، کسی می خواهد قایق را سوراخ کند، یا کاری انجام دهد که مردم غرق شوند، در این حالت آیا شما خواهید گفت که او آزادی دارد که هر کاری را بکند، مزاحم او نشوید. یقیناً شما به منظور جلوگیری از غرق شدن قایق و آسیب نرسیدن به سرنشینان آن، در جای خود نمی نشینید، مگر این که کاری از دست شما بر نیاید. آیا انتظار دارید که دیگران به کمک شما بیایند یا به کمک خرابکار؟ البته ممکن است شما در تلقی خود، جامعه را همانند کشتی در دریا ندانید که در این بستر انسان ها باید به ساحل نجات راه یابند، اما این مبانی خاص خودش را دارد که باید در فرصت دیگری بدان پرداخت.

قرآن در سورۀ آل عمران آیۀ ۱۱۰ می فرماید: “شما بهترین امتی بودید که به سود انسان ها آفریده شدید (چه این که) امر به معروف و نهی از منکر می کنید و به خدا ایمان دارید”. در این آیه امر به معروف و نهی از منکر را یک دستور عام بیان می کند و آن را یکی از ویژگی های امت اسلامی می­شمارد. در آیۀ ۱۰۴ همان سوره می فرماید: “باید از میان شما جمعی دعوت به نیکی کند، و امر به معروف و نهی از منکر نماید و آنان رستگارانند”. این امر مهم را ویژۀ گروهی از امت اسلامی و به تعبیر دیگر ویژۀ حکومت و کارگزاران حکومت می داند.[۱۱]

پس حکومت اسلامى و حاکمان آن در برابر تعلیم و تربیت، جوانان و نوجوانان و عامۀ مردم مسئول اند و شرعاً و قانوناً مجاز نیستند اسباب و علل کم رنگ شدن دین و اخلاق جامعه را فراهم آورند و مى بایست در مسیر حفظ سلامت روح و روان جامعه و تعالى اخلاق و کرامت هاى انسانى تلاش کنند.

متأسفانه بسیاری از دولت های اسلامی در این زمینه کوتاهی می کنند و نتیجه آن، گسترش فساد اخلاقی، افزایش بی رویه طلاق و… است که در جوامع اسلامی مشهود است. ما داستان غم بار اندلس سابق و اسپانیای امروز را شنیده ایم و حرص و ولع مراکز استعماری را برای شیوع اخلاق جنسی غرب در بین مسلمانان را ملاحظه می کنیم! آیا اگر زنان و دخترکان زیباروی طناز به بازار جوانان پاک و امّا پر از غریزه و هیجان و شهوت در آیند و متاع جمال و نمای خود را در چشم و خیال حساس آنان به حراج گذاشته و از آنان دل ربایی کنند، جلوگیری از آنان دخالت در حریم شخصی افراد است؟ مسلما دخالت حاکمیت اسلامی سالم، به عنوان آمر به معروف و نگهبان سلامت اخلاق و معنویت دینی جامعه است.

 Image result for ‫حجاب زنان‬‎

حجاب اقلیت های مذهبی

ممکن است در ذهن بعضی ها خطور کند که حجاب براى اقلیت هاى مذهبى (مسیحیان و…) در کشور اسلامی طبق چه قاعده و حکمى است. روشن است که دست یابی به فواید و آثار حجاب در جامعۀ اسلامی با رعایت تمام اقشاری که در پرتو حکومت اسلامی زندگی می کنند، میسر است، همان گونه که طبق آموزه های مذهبی خودشان نیز، ملزم به رعایت حجاب هستند.

به صورت کلی، بر اساس قرار داد ویژه ای (عقد ذمّه) که میان حکومت اسلامی با یهودیان و مسیحیان بسته می شود، و بر طبق آن، همان گونه که حکومت اسلامی حفظ امنیت ناموسی، جانی و مالی آنان را بر عهده می گیرد، در مقابل، آنان نیز متعهد می­شوند به قوانین و احکام یک کشور اسلامی احترام گذاشته، به صورت علنی و آشکار مرتکب گناه نشوند.[۱۲] و اگر بدحجابی در کشور اسلامی از سوی اهل ذمه منشأ فساد در جامعه اسلامی شود، حکومت اسلامی به جهت برقراری نظم در امور اجتماعی و دوری جامعه از فساد، این اختیار را دارد که از باب حکم ثانوی، رعایت حجاب اسلامی را اجبار نماید و در صورت بدحجابی علنی از سوی آنان، آنها را مجازات نموده و قرار داد با ایشان را بر هم بزند،[۱۳]

البته، این اجبار و مجازات از سوی حکومت دربارۀ حجاب، نسبت به زنان مسلمان هم قابل اجرا است، و از این جهت فرقی میان مسلمان و غیر مسلمان نیست.

این جا است که می توان گفت: حکم پوشش از نامحرم و حجاب، یک حکم اسلامی است که دلایل و فلسفۀ خاص خود را دارد و باید از طرف مسلمانان و غیر مسلمانانی که در جامعۀ اسلامی حضور می یابند، رعایت گردد.

به منظور سلامت روح و روان جامعه، باید با عوامل مختلفى، که دامن به آتش شهوت جوانان مى‏زند؛ مانند بی حجابی و … مبارزه شود. بدون شک محیط اسلامى باید از این گونه مسائل که مشتریان را به مراکز فساد سوق می دهد و پسران و دختران جوان را به آلودگى و فساد مى کشاند پاک و مبرا باشد.[۱۴]

بدیهی است که تحقق واقعی این گونه احکام در پرتو رعایت حجاب در جامعۀ اسلامی توسط مسلمانان و غیر مسلمانان میسر است و معقول نیست که کسی بگوید عدم رعایت حجاب در جامعۀ اسلامی موجبات فساد جوانان و از هم پاشیدگی کانون گرم خانواه ها و… را فراهم نمی کند. چنان که اقلیت های مذهبی نمی توانند در جامعه، شراب بنوشند.

علاوه بر این، همان طوری که تأمین امنیت و … برای اقلیت های مذهبی، در قالب انعقاد صلح با آنان از وظایف حکومت اسلامی است، رعایت حدود اسلامی در جامعۀ اسلامی هم از وظایف و تعهدات آنان است؛ لذا حاکم اسلامی حق ندارد در این قرار داد، تعهداتی را بپذیرد که با قوانین اسلامی مخالفت دارند.[۱۵]

صاحب کتاب جواهر الکلام در این باره می گوید: اقلیت هاى مذهبى نمى توانند سنت هاى حاکم بر جامعۀ اسلامى را بشکنند و نباید به حدود و احکام اسلامى تجاوز کنند.[۱۶]

البته این مطلب اختصاص به کشورهای اسلامی ندارد و در هر کشوری قوانین و خطوط قرمزی وجود دارد که همه و از جمله اقلیت ها ملزم به رعایت آن هستند.

آنهایی که مخالف الزام پوشش اسلامی برای اقلیت های مذهبی می باشند، چگونه می توانند اعمال قوانین و مقررات سنگین و غیر منطقی کشورهای دیگر، که شدیداً مغایر با شعار دموکراسی و آزادی اعتقادی است، بر علیه اقلیت های مذهبی خصوصاً مسلمانان را نادیده بگیرند که از جمله مصادیق آن می توان به ممنوعیت حضور زنان مسلمان با پوشش اسلامی در اجتماعات قانونی اشاره نمود. در حالی که طبق تعاریف خودشان از آزادی، به هیچ وجه پوشش اسلامی به آزادی فردی و گروهی دیگران آسیبی نمی رساند.

 Image result for ‫حجاب زنان‬‎

اجبار به حجاب یا بی حجابی

ممکن است با توجه به حجاب اجباری در مورد اقلیت ها و توریست هایی که وارد کشورهای اسلامی می شوند شبهه­ای مطرح شود که در این صورت چرا دائماً از قوانین بعضی از کشورهای غیر اسلامی در ارتباط با لزوم کشف حجاب در اماکنی، چون دانشگاه ها، مدارس و… انتقاد می شود؟

پاسخ این شبه روشن است؛ اگر توریست های خارجی و یا افراد غیر مسلمان مقیم در کشورهای اسلامی به دلیل رعایت نزاکت و احترام به دین و سنت آن کشورها و یا حتی اجبار، حجاب حداقلی را رعایت کنند، تنها محدودیت هایی برای خویش ایجاد کرده و شاید به دلیل نامأنوس بودن این پوشش، زحماتی را نیز متقبل شوند، اما به هیچ وجه خود را در مقابل پروردگار مسئول نمی دانند که چرا مثلا روسری بر سر گذاشته و یا لباس پوشاننده تری بر تن کرده اند و به همین دلیل، پوشش اسلامی به معنای اخراج غیر مستقیم آنها از کشور نیست!

اما در طرف مقابل، دختر و زن مسلمانی که در کشور غیر اسلامی وادار به کشف حجاب می شود، فقط سنت ها و ارزش های ملی خویش را زیر پا نگذاشته تا بگوییم که این موضوع در کشور غیر اسلامی و به دلیل لزوم رعایت نزاکت در رعایت قانون آن کشور، ایراد چندانی نخواهد داشت، بلکه این بانویی که اجباراً وادار به ترک یکی از دستورات دین خود یعنی حجاب شده است، همواره خویشتن را در مقابل پروردگار، مسئول شناخته و این باور در ذهن او به وجود می آید که برای رهایی از این وضعیت و برای رعایت قانون مسلّم دین خود، ناچار است که آن کشور را ترک نماید.

بر این اساس، دختری که واقعاً معتقد به اسلام است، اگر او را وادار به کشف حجاب کنند، گویا غیر مستقیم به او این پیغام را داده اند که یا دین خود را رها کن و یا این کشور را ترک کن!

چنین پیغام غیر مستقیمی در ملزم نمودن توریست های خارجی و غیر مسلمانان مقیم در کشورهای اسلامی به رعایت حجاب در اماکن عمومی وجود ندارد؛ چون همان گونه که بیان شد، آنها حتی اگر به صورت محجبه ظاهر شوند، خویش را در برابر پروردگار مسئول و پاسخ گو ندانسته و چه بسا خود بدون اجبار و به ویژه در فصول سرد سال به گونه ای ظاهر شوند که منطبق با حداقل پوشش درخواست شده از طرف دین اسلام است.

 Image result for ‫حجاب زنان‬‎

دلیل حجاب هنگام نماز

اصولاً مسائل عبادی و احکام شرعی، جنبۀ تعبدی دارند و در این مسائل فقط تعبد و پذیرش خواست شارع مقدس می تواند مهم ترین ملاک و مصلحت باشد، اگر چه مصالح دیگری نیز در آنها نهفته است که از آنها آگاهی نداریم. تنها در برخی از روایات به گوشه هایی از حکمت و مصلحت جعل بعضی از احکام اشاره شده است و با پیشرفت دانش و فهم و خرد بشری، گوشه های دیگری از آنها نیز آشکار می شود. البته حجاب به طور کلی به ویژه در حال نماز، آثار و برکات و محسنات زیادی دارد که بعید نیست در واجب شدن آن از طرف خداوند متعال نقش مؤثری داشته باشد.

در این جا به برخی از مواردی که به عنوان محسنات حجاب در نماز ذکر شده است می پردازیم:

۱٫ داشتن لباس کامل بر وقار ظاهری انسان می افزاید. هر چه از لباس انسان کم شود، از وقار وی و حفظ شئون اجتماعی اش کم می شود و نزد دیگران تنزل می یابد. می توان حجاب را یک نوع ادب دانست. ادب اقتضا می کند انسان در مقابل دیگران و بزرگان با لباس کامل ظاهر شود. شرکت در محافل و مراسم مذهبی در همۀ ادیان بلکه نزد همه عقلای عالم معمولاً با حجاب همراه است. به ویژه در اسلام که لباس رسمی حضور زن مسلمان در اجتماعات، پوشش کامل است.

انسان در حال نماز به محضر خدا می رود و در حالی که ملائکه عرش الاهی حضور دارند، در یک مجلس رسمی به عبادت خدا می پردازد. بنابراین، چون نماز در حقیقت حضور و باریافتن به درگاه رب العالمین است، در این مجلس هر چه لباس کامل تر و تمیزتر و خوشبوتر باشد، مطلوب تر است، حتی به مردان سفارش شده که با لباس کامل، ادب حضور در پیش­گاه الاهی را رعایت کنند.

امام صادق (ع) می فرماید: «آن چنان خدا را عبادت کن که گویا او را می بینی. اگر او را نمی بینی، او تو را مشاهده می کند».[۱۷]

۲٫ از دیگر مصالح حجاب در نماز شاید این باشد که نوعی تمرین مستمر و روزانه برای حفظ حجاب است. و نیز یکی از عواملی است که در پاس داشت دائمی پوشش اسلامی زن و جلوگیری از آسیب پذیری او، نقش مهمی ایفا می کند. اگر بپذیریم اسلام همواره در صدد حفظ حجاب بانوان و مصونیت آنها است و به عفّت و پاک دامنی سفارش می کند، متوجه می شویم پوشش کامل در نماز همسو با این ایده است و برای تأکید بر این مسئله چنین شرطی را در نماز لازم می داند. در حقیقت همراه نماز، درس عفّت و پوشش مناسب می دهد، تا الگوی رفتاری و کرداری زن مسلمان را معرفی کند. در عین حال پوشش کامل در پنج نوبت در شبانه روز تمرین و تلقین عملی بسیار خوب و مناسبی بر پوشش و حجاب اسلامی زن مسلمان است.

۳٫ نماز خواندن در منظر مردم و در اماکن عمومی و مساجد و مجامع، حجاب کامل می طلبد، به ویژه برای زنان تا از نگاه دیگران مصون بمانند، مخصوصاً که در نماز رکوع و سجده و نشست و برخاست است، در این صورت حجاب کامل موجب مصون ماندن زنان از نگاه دیگران و باعث حفظ آرامش روحی نمازگزار و نیز پاسداری از عفّت عمومی می شود.

آنچه گفته شد مواردی است، به ذهن می آید که شاید از حکمت های حجاب در نماز باشد، اما دلیل اصلی آن تعبد و پذیرش خواست خدا است.

 Image result for ‫حجاب‬‎

حجاب در اسلام

در اسلام، حجاب جلوه اى زیبا است، که از عمق فطرت پاک انسانى و متن باورهاى دینى تجلى یافته و با خود، دنیایى از امنیت، آرامش روانى، عزت نفس، خودباورى و… را براى زن و مرد به ارمغان مى آورد.

لزوم پوشیدگی زن در برابر مرد بی گانه یکی از مسائل مهم اسلامی است. این حکم اسلامى که با حکمت و تدبیر الاهى بر زنان واجب شده، حقیقتاً هدیه اى الاهى براى جوامع انسانى و اسلامى محسوب مى شود.

گرایش روزافزون زنان به این امر حکیمانۀ اسلامی در غرب، پس از چشیدن طعم تلخ بى حجابى و بدحجابى، خود نشان­گر و مبین آن جملۀ معروف است که (حجاب مصونیت است نه محدودیت).

اسلام می خواهد انواع التذاذهای جنسی، چه بصری و لمسی و …، به محیط خانوادگی و در کادر ازدواج قانونی اختصاص یابد، و اجتماع منحصراً برای کار و فعالیت ‏باشد. بر خلاف سیستم های غلط در بعضی از کشورها که کار و فعالیت را با لذت جویی های جنسی به هم می آمیزد اسلام می خواهد این دو محیط را کاملا از یک­دیگر تفکیک کند.[۱۸]

این حکم همانند احکام دیگر اسلام به منظور آماده سازی بستری مناسب برای راهیابی انسان به کمالات مناسب، از طرف خداوند متعال طراحی شده است.

 Image result for ‫حجاب‬‎

حجاب در صدر اسلام

آنچه را که از تاریخ استفاده می شود این است که زنان در زمان پیامبر (ص) دارای حجاب بودند، البته نه حجاب کامل. زنان عرب معمولاً پیراهن هایی می پوشیدند که گریبان هایشان باز بود، دور گردن، سینه، در معرض دید بود. روسری هایی که به سر می انداختند، قسمت های پایین آن را به پشت سر می انداختند به طور طبیعی گوش ها و گوش واره ها و جلوی سینه و گردن نمایان بود.[۱۹] نتیجه این که حجاب زنان در زمان پیامبر (ص) این گونه بود که تمام بدن آنان در پوشش بوده، همچنین روسری به سر می انداختند، منتها مقداری از سینه و گردن آنان و جاهایی که محل زینت و موجب تحریک شهوت مردان است، باز بود.

امّا در مورد رعایت کامل حجاب، از سوی زنان یهود و نصاری پس از تشریع حجاب؛ گزارش تاریخی مبنی بر این که رعایت حجاب زنان یهود و نصاری از سوی پیامبر اکرم (ص) اجباری بوده باشد، وجود ندارد، مگر از باب امر به معروف و نهی از منکر که یک تکلیف شرعی بوده و ممکن بود مسلمانان در مقابل بدحجابی نهی از منکر می کردند؛ همان طور که نسبت به بدحجابی زنان مسلمان نهی از منکر انجام می شد.[۲۰]

التبه بدحجابی در آن موقع مشکل چندان حادی نبوده، به طوری که اقتضای اجبار کند، بلکه طبق روایات، گناهانی؛ مانند شراب خواری، ازدواج با محارم، رباخواری و زنا در آن موقع رایج بوده و پیامبر (ص) نیز هنگام انعقاد عقد ذمّه با یهودیان و مسیحیان ترک این موارد را شرط فرمود،[۲۱] و آنان هم متعهد شده بودند که چون در پناه و حمایت حکومت پیامبر (ص) بودند، باید به قوانین و احکام شرعی احترام گذاشته و آشکارا در اجتماع مرتکب این گناهان نشوند. در مورد حجاب هم خود زنان یهود و نصاری حجاب نسبی داشتند و به آن پایبند بودند، و اگر زنان مسیحی و یهودی کشف حجاب می کردند، بر خلاف آموزه ها و دستورات کتاب های آسمانى آنها – البته تحریف نشدۀ آن – بود.

 Image result for ‫حجاب‬‎

حجاب کنیزان

در زمان جاهلیت و نیز بعد از بعثت پیامبر اسلام (ص)، و تشریع حکم حجاب از جهت توسعۀ میزان پوشش در آن زمان، برای کنیزان اجبار و لزومی در بارۀ رعایت کامل حجاب وجود نداشت،[۲۲] ولی باید به این نکته توجه کرد که بیشتر کنیزها حجاب نسبی سابق خود را رعایت می کردند و فقط بعد از حکم حجاب میزان پوشش آنها نسبت به زنان آزاد متفاوت بوده است.

از احادیث زیادى نیز استفاده مى شود که حجاب سر براى کنیزان لازم نبود، به گونه اى که با سر برهنه نماز مى خواندند.[۲۳] مذهب مشهور فقها هم همین است که کنیز اگر با سر برهنه نماز بخواند، نمازش صحیح است و پوشش سر برای کنیز در نماز واجب نیست.[۲۴]

 Image result for ‫حجاب‬‎

حجاب در قرآن

مسئله حجاب زنان در دو سوره از سوره هاى قرآن مطرح شده است. ابتدا در سوره احزاب (که در سال چهارم هجری نازل شد)، و سپس با تفصیل بیشتر در سوره نور (که در سال هفتم هجری نازل شد)،[۲۵] به بیان احکام حجاب پرداخته است.

در سوره احزاب ضمن بیان وظایف و تکالیف همسران پیامبر (ص) به عنوان نزدیک ترین افراد به آن حضرت، به حجاب و پوشش آنان در اجتماع پرداخته است؛ زیرا اعمال آنان به پیامبر منتسب می شود و زنان دیگر از آنان الگو می گیرند. از این جهت آنان باید اعمال و رفتارشان بر اساس معیارهای اسلام باشد و از متابعت عادات و آداب و رسوم جاهلی متداول در جامعه دوری کنند. بر این اساس، قرآن در مورد تکلیف آنان نسبت به حجاب و پوشش و تعامل با نامحرمان به آنان فرمود: “اى همسران پیامبر! شما همچون یکى از زنان معمولى نیستید اگر تقوا پیشه کنید. پس به گونه اى هوس‏ انگیز سخن نگویید که بیمار دلان در شما طمع کنند، و سخن شایسته بگویید! و در خانه هاى خود بمانید، و همچون دوران جاهلیت نخستین (در میان مردم) ظاهر نشوید، و نماز را برپا دارید، و زکات را بپردازید، و خدا و رسولش را اطاعت کنید خداوند فقط مى خواهد پلیدى و گناه را از شما اهل بیت دور کند و کاملًا شما را پاک سازد”.[۲۶] در آیه دیگر همین سوره می فرماید: “اى پیامبر به زنان و دخترانت و به زنان مؤمنان بگو پوشش هاى خود را بر خود فروتر گیرند این براى آن که شناخته شوند و مورد آزار قرار نگیرند [به احتیاط] نزدیک تر است و خدا آمرزنده مهربان است”.[۲۷]

دستوراتی که در این دو آیه نازل شده عبارت اند از:

۱٫ هوس‏ انگیز سخن نگویید.

۲٫ در خانه هاى خود بمانید، و همچون دوران جاهلیت نخستین (در میان مردم) ظاهر نشوید.

۳٫ نماز را برپا دارید.

۴٫ زکات را بپردازید.

۵٫ خدا و رسولش را اطاعت کنید.

۶٫ پوشش هاى خود را بر خود فروتر گیرند تا شناخته شوند و مورد آزار قرار نگیرند.

در آیات سوره نور به بیان احکام و نکات و جزئیات دیگری از حجاب پرداخته و می فرماید: «و به زنان با ایمان بگو چشم هاى خود را (از نگاه هوس آلود) فرو گیرند، و دامان خویش را حفظ کنند و زینت خود را -جز آن مقدار که نمایان است- آشکار ننمایند و (اطراف) روسرى هاى خود را بر سینه خود افکنند (تا گردن و سینه با آن پوشانده شود)، و زینت خود را آشکار نسازند مگر براى شوهرانشان، یا پدرانشان، یا پدر شوهرانشان، یا پسرانشان، یا پسران همسرانشان، یا برادرانشان، یا پسران برادرانشان، یا پسران خواهرانشان، یا زنان هم‏کیششان، یا بردگانشان [کنیزانشان‏]، یا افراد سفیه که تمایلى به زن ندارند، یا کودکانى که از امور جنسى مربوط به زنان آگاه نیستند و هنگام راه رفتن پاهاى خود را به زمین نزنند تا زینت پنهانی شان دانسته شود (صداى خلخال که بر پا دارند به گوش رسد) و اى مؤمنان همگى به سوى خدا باز گردید، تا رستگار شوید».[۲۸]

بدیهی است که این آیه در مقام توسعه پوشش و حجاب است؛ زیرا قسمت های دیگر بدن با لباس های مرسوم آن زمان که همان پیراهن های بلند بوده پوشیده می شد و فقط قسمت های سینه و گردن بود که باز بود.

ابن عباس در تفسیر این بخش از آیه می گوید: یعنی زن، مو و سینه و دور گردن و زیر گلوی خود را بپوشاند.[۲۹]

از عائشه نقل شده: همین که آیه ۳۱ سوره نور نازل شد، هیچ زنانی را همانند زنان انصار، مشاهده نکردم و دیده نشد که آنان همچون سابق بیرون بیایند.[۳۰]

شأن نزول این آیه اشاره اى به کیفیت پوشش قبل از دستور حجاب دارد. در این شأن نزول آمده است: «زنان دنباله مقنعه خود را به پشت گوش هاى خود مى انداختند» بنا بر این، گلو و بنا گوش آنها هویدا بود. تاریخ پژوهان نیز این نکته را که زنان جزیره العرب از حجاب مناسبى برخوردار نبودند، تأیید مى کنند.[۳۱]

در آیه دیگر سوره نور می فرماید: «و بر زنان از کار افتاده اى که (دیگر) امید زناشویى ندارند گناهى نیست که پوشش خود را کنار نهند (به شرطى که) زینتى را آشکار نکنند، و عفت ورزیدن براى آنها بهتر است و خدا شنواى دانا است».[۳۲]

در این دو آیه دستوراتی آمده است که عبارت اند از:

۱٫ چشم هاى خود را از نگاه هوس آلود فرو گیرند.

۲٫ و دامان خویش را حفظ کنند.

۳٫ زینت خود را -جز آن مقدار که نمایان است- آشکار ننمایند.

۴٫ اطراف روسرى هاى خود را بر سینه خود افکنند تا گردن و سینه با آن پوشانده شود.

۵٫ زینت خود را آشکار نسازند مگر براى شوهرانشان، یا پدرانشان، یا پدر شوهرانشان، یا پسرانشان، یا پسران همسرانشان، یا برادرانشان، یا پسران برادرانشان، یا پسران خواهرانشان، یا زنان هم‏کیششان، یا بردگانشان [کنیزانشان‏]، یا افراد سفیه که تمایلى به زن ندارند، یا کودکانى که از امور جنسى مربوط به زنان آگاه نیستند.

۶٫ و هنگام راه رفتن پاهاى خود را به زمین نزنند تا زینت پنهانی شان دانسته شود و صداى خلخالی که بر پا دارند به گوش رسد.

با توجه به آنچه در آیات این دو سوره (با فاصله زمانی چهار سال) آمده، با آیات سوره نور هیچ حکمی از احکام بیان شده در سوره احزاب نسخ یا تعدیل نشده است و همان احکام قبلی به قوت خود باقی است. بله در آیه ۶۰ سوره نور  یک استثناء بیان شده است که:” زنان از کار افتاده اى که (دیگر) امید زناشویى ندارند گناهى نیست که پوشش خود را کنار نهند (به شرطى که) زینتى را آشکار نکنند…”.

بنابر این هیچ یک از دستورات بیان شده در آیات قبلی(سوره احزاب) در آیات سوره بعدی لغو یا نسخ یا تعدیل نشده است، بلکه تنها یک مورد (زنان سالخورده و از کار افتاده است که از سن ازدواج گذشته اند) از حکم پوشش استثنا شده اند، اما در باره دیگر زنان تمامی دستورات به قوت خود باقی است. باید توجه داشت که اسلام به طور مطلق نفرموده است که از منرل خارج نشوند، بلکه فرموده است: “در خانه‏هاى خود بمانید، و همچون دوران جاهلیت نخستین (در میان مردم) ظاهر نشوید”. بنابر این از همان ابتدا خروج زنان با پوشش کامل مجاز بوده است.

 Image result for ‫حجاب‬‎

شأن نزول آیه حجاب

از امام باقر (ع) روایت شده: “روزی در هوای گرم مدینه زن جوان زیبایی در حالی که طبق معمول روسری خود را به پشت گردن انداخته و دور گردن و بناگوشش پیدا بود، از کوچه عبور می کرد، مردی از اصحاب رسول خدا (ص) از طرف مقابل می آمد، آن منظره زیبا، سخت نظر او را جلب کرد و چنان غرق تماشای آن زن زیبا شد که از خودش و اطرافش غافل گشت و جلوی خودش را نگاه نمی کرد، آن زن وارد کوچه ای شد و جوان با چشم خود او را دنبال می کرد، همان طور که می رفت ناگهان استخوان یا شیشه ای که از دیوار بیرون آمده بود به صورتش اصابت کرد و صورتش را مجروح ساخت، وقتی به خود آمد که خون از سر و صورتش جاری شده بود. با همین حال به حضور پیامبر رفت و ماجرا را به عرض رساند.[۳۳] این جا بود که آیه حجاب نازل شد”.[۳۴]

 Image result for ‫حجاب‬‎

محدودۀ حجاب در قرآن

پیرامون محدودۀ حجاب، بسیاری بر این باور هستند که صورت و دست ها از مچ به پایین (وجه و کفین) از حکم حجاب استثنا شده اند و در آیه حجاب هم قراینى بر این استثنا وجود دارد؛ از جمله: «… و زینت های خود را جز آن مقدار که پیدا است، آشکار نکنند…».[۳۵]

استثنای زینت ظاهر در آیۀ فوق، خواه به معناى محل زینت باشد یا خود زینت، دلیل روشنى است بر این که پوشاندن صورت و کفین لازم نیست.

آنچه در این آیه محل دقّت و مورد نظر است جمله «وَ لْیَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلى‏ جُیُوبِهِنَّ» است. راغب در مفردات می گوید: اصل خمر به معنای پوشانیدن شیء است و به آن­چه با آن چیزی را می پوشانند، خمار می­گویند، ولی در عرف، خمار مخصوص شده به آن­چه زن سر خود را با آن می پوشاند.[۳۶] گفته اند وقت نزول آیه، زنان، اطراف چارقد و روسری را جمع کرده، به پشت سر می انداختند و سینه هایشان آشکار می شد.[۳۷]

بنابراین، معنای آیه این می شود که زنان باید روسری خود را بر روی سینه و گریبان خود قرار دهند، تا گردن و سینه با آن پوشانده شود.

مفهوم دستور آیۀ فوق در مورد انداختن گوشۀ مقنعه [و روسری] به روى گریبان، که منظور، پوشانیدن تمام سر و گردن و سینه است و سخنى از پوشانیدن صورت در آن نیست، قرینۀ دیگرى بر این مدعا است. شواهد تاریخى نیز نشان مى دهد که نقاب زدن بر صورت در صدر اسلام جنبۀ عمومى نداشته است.[۳۸]

 Image result for ‫حجاب‬‎

حجاب برتر

در آیه ۳۱ از سوره نور، خداوند به زنان مسلمان دستور می دهد که پوشش های خود را بر روی گریبان هایشان بیاندازند.[۳۹] “خمر” که در این آیه آمده است به معنای «لباسی است که زن با آن، سر و سینه خودش را بپوشاند».[۴۰]  که ظاهراً چیزی شبیه مقنعه یا بزرگ­تر از آن است.

در آیه ۳۳ سورۀ احزاب خداوند می فرماید: «اى پیامبر، به زنان و دختران خود و زنان مؤمنان بگو که چادر خود را بر خود فرو پوشند. این مناسب تر است، تا شناخته شوند و مورد آزار واقع نگردند. و خدا آمرزنده و مهربان است».[۴۱]

براى جلباب که در این آیه آمده است، دو معنا ذکر شده است:

- پوششى که سر و گردن و بالاتنه را مى پوشاند (مقنعه).

- چیزى که تمام بدن را بپوشاند (چادر).[۴۲]

اگر کسى بتواند به شکل صحیح از چادر استفاده کند، مسلماً چادر حجاب برتر است؛ زیرا حکمت هاى حجاب در چادر بیشتر یافت مى شود، گرچه پوشیدن چادر واجب نیست. حجاب منحصر در چادر و حتى مانتو نیست، بلکه هر لباسى که غیر از وجه و کفین (دست ها تا مچ) را بپوشاند و موجب تحریک و جلب توجه نامحرم نگردد کافى است، ولى باید توجه داشت که همان طور که بقیه واجبات داراى مراتب مختلفى مى باشند حجاب نیز داراى مراتب خوب، متوسط و خوب تر است و چادر حجاب برتر بانوان محسوب مى گردد.

پس با توجه به فلسفه حجاب، ( غیر از آن چه در تفسیر جلباب آمده و برخی آن را به معنای چادر گرفته اند)، می توان نتیجه گرفت که چادر می تواند حجاب برتر باشد.

 Image result for ‫حجاب‬‎

حجاب در روایات

در توضیح و تفسیر آیۀ حجاب،[۴۳] در روایات زیادی، ائمۀ طاهرین (ع) مقدار لازم حجاب و پوشش واجب را بیان کرده اند. فضیل بن یسار یکی از یاران امام صادق (ع) می­ گوید: از آن حضرت سؤال کردم: آیا ذراعین (از مچ تا آرنج دست) زن، از زینتی محسوب می شود که خداوند فرموده، نباید آن را برای غیر شوهران­ خود آشکار کنند؟ حضرت فرمود: “بله و آنچه از بدن از خمار (روسری یا مقنعه) پایین تر است از زینت حساب می شود…”.[۴۴]

همچنین مسعده بن زیاد از امام صادق (ع) نقل می کند که وقتی از حضرت در بارۀ زینتی که زن می تواند آشکار کند سؤال شد فرمود: “صورت و دو کف دست”.[۴۵]

 Image result for ‫حجاب‬‎

چگونگی حجاب

اسلام برای حجاب زن ها دو رکن اساسی را بیان کرده است؛

۱- از جهت فراگیری نسبت به بدن که دستور داده به جز گردی صورت و دست ها تا مچ، تمام بدن باید پوشیده شود.

۲- دوم از نظر کیفیت پوشش که نباید بدن نما یا چسبان باشد و نیز نباید موجب جلب توجه نامحرم گردد.

 Image result for ‫حجاب‬‎

پوشاندن پا در حفظ حجاب

فلسفه پوشاندن روى پا براى زن در برابر نامحرم چیزى غیر از فلسفه پوشاندن دیگر قسمت هاى بدن نیست. به عبارت دیگر تمام بدن زن از جذابیت شدیدى براى مرد برخوردار است و برهنه بودن آن لطمه شدیدى به سلامت دینى و بهداشت معنوى بیننده وارد مى کند.

در مورد پوشاندن پاها در حفظ حجاب برای زنان، فقهای شیعه بر این باورند که پوشاندن پاها توسط زنان در مقابل نامحرم لازم است،[۴۶]البته برخی نیز مستحب می دانند.[۴۷]

 Image result for ‫حجاب‬‎

استثنائات حجاب بدن

صورت و دو کف دست مواضعی است که در حفظ حجاب زنان استثنا شده است،[۴۸] و استثنا شدن آنها نوعى تسهیل براى زن است؛ زیرا پوشاندن آن موجب دشوارى افزون ترى است.

به تعبیر استاد مطهرى، این “مباح اقتضایى” است؛ یعنى اقتضاى حرمت نگاه و وجوب پوشش را دارد، ولى شارع به جهت تسهیل، چنین حکمى را صادر نکرده است.

در این رابطه توجه به دو نکته لازم به نظر می رسد:

۱٫ از نظر اسلام، پیدا بودن صورت زن در صورتی اشکال ندارد که بدون آرایش یا همراه با آرایش های خیلی جزئی که در عرف­ زینت به حساب نمی آید، باشد و مفسده ای را هم به همراه نداشته باشد.[۴۹]

۲٫ در مواردی که بیان می شود پوشیدن وجه و کفین لزومی ندارد، به این معنا نیست که نگاه و نظر به آن از طرف مرد اشکالی ندارد، چون ملازمه ای بین آن دو نیست و آنچه در این جا بدان پرداخته شد  مسئلۀ اوّل است.[۵۰]

 Image result for ‫حجاب‬‎

نقش عرف در حجاب

عرف در انتخاب نوع حجابی که اسلام اصل آن را مشخص کرده است نقش به سزایی دارد؛ یعنی عرف هر منطقه ای نوع پوشش خود را منطبق بر حجاب اسلامی می کند به همین جهت در میان هر نوع پوشش بومی، با حجاب و بی حجاب یافت می شود؛ مثلاً فردی در لباس لر عشایری با حجاب است و فرد دیگر در همان لباس بد حجاب می باشد.

بر اساس آموزه های دینی بر همۀ زنان لازم است که در مقابل نامحرم حجاب خود را به طور کامل رعایت کنند و از این جهت فرقی بین زنان شهری، عشایر و روستایی و … نیست، و عرف محل یا مکان خاصی مانع از اجرای آن نیست؛

بنابر این، حجاب امری مسلم و غیر قابل انکار در جامعه اسلامی است  و رعایت مقدار واجب آن (تمام بدن به جز گردى صورت و دست ها تا مچ) در تمام محیط ها و عرف ها و شهرها و کشورهای مختلف  لازم و واجب است (همان طوری که امروزه بسیاری از زنان مسلمان در کشور های اروپایی و امریکا و سایر محیط های غیر اسلامی حجاب خود را به بهترین و کامل­ترین وجه رعایت می کنند)، و عدم رعایت آن گناه محسوب می شود.[۵۱]  لذا می بایست طبق آنچه که در رساله های عملیه در خصوص رعایت حجاب شرعی، ذکر شده عمل گردد. بله در عرف های مختلف، مثل محله ها، مکان ها یا شغل های مختلف، ممکن است شکل آن متفاوت باشد که از نظر اسلام شکل حجاب اهمیت زیادی ندارد اگر چه چادر حجاب برتر است.

 Image result for ‫حجاب‬‎

حجاب و انتخاب برای ازدواج

با تحلیل در دلیل و فلسفۀ حجاب به این حقیقت خواهیم رسید که حجاب ایجاد مصونیتی برای بانوان در مقابل آزار و اذیت برخی مردان ناسالم بوده است، نه محدودیت برای آنان. به سخن دیگر، حجاب برای شناخته شدن به پاکدامنی است و نه برای ناشناس ماندن.[۵۲]بر همین اساس، بانوان با ایمان، تلاش در رعایت این توصیۀ قرآنی[۵۳] نموده و بسیاری از آنان، خصوصاً خانم های شوهردار با اختیار خودشان احتیاط بیشتری در این زمینه نموده و صورت خود را نیز می پوشاندند. البته، آنچه از بررسی مجموعۀ آیات و روایات، به دست می آید، این است که چنین احتیاطی، لازم و واجب نیست و بانوان مسلمان؛ به شرط این که آرایش تند و زننده ای نداشته باشند می توانند صورت و دستان خود را تا مچ، نپوشانند. بدین ترتیب، هیچ منعی وجود ندارد که افراد مسلمان و با ایمان بتوانند با مشاهدۀ طرف مقابل و در صورتی که از لحاظ ظاهری او را پسندیدند، با تحقیق بیشتر، از او خواستگاری نمایند. جالب است بدانیم حتی برخی از پیشوایان دینی ما نیز به همین طریق، برای خود همسر برگزیدند! به عنوان نمونه، نقل شده است که امام سجاد (ع)، بانویی را در یکی از مناطق مکه دید و او را پسندیده، سپس از او خواستگاری کرده و با او ازدواج نمود![۵۴] و هم چنین پیامبر اکرم (ص) به دختران دم بخت اجازه فرمودند که در نمازهای عید فطر و قربان حضور به هم رسانند، شاید رزق و روزی مناسبی نصیب آنان شود.[۵۵] برخی از دانشمندان دینی، این رزق و روزی را به ازدواج تفسیر نمودند،[۵۶] و با توجه به متن و محتوای روایت، بعید است تفسیر دیگری را بتوان در نظر گرفت و حتی احتمال دارد که این تفسیر، بخشی از روایت باشد، که امام صادق (ع) چنین برداشتی از کلام پیامبر (ص) ارائه فرموده باشد. بدین ترتیب می توان نتیجه گرفت که اسلام با حضور دختران با حجاب در اجتماعاتی که ممکن است کمکی به ازدواج مناسب آنان باشد، مخالف نبوده و بر همین اساس می بینیم که بانوان، حتی از حضور در خیابان ها و بازارها منع نشده اند، اما به آنان توصیه شده که حتی الامکان از کناره های خیابان عبور نمایند که این خود نوعی نشان­گر عفت و وقار آنان می باشد؛[۵۷] بنابر این، پسران و دختران در جوامع اسلامی نیز با حفظ سلامت و پاکدامنی خود، می توانند ، هم دیگر را دیده و به هم علاقه­مند شده و ازدواج نمایند.

در ضمن، اگر پسری، بعد از تحقیق، تصمیم جدی برای ازدواج با دختری گرفته باشد و قصد هوس بازی و هرزگی نداشته باشد، می تواند قبل از نهایی شدن ازدواج، دختر مورد علاقۀ خود را دوباره، آزادتر و دقیق­تر ببیند، تا بعد از ازدواج، عذر و بهانه ای برای آزار همسر خود نداشته باشد.[۵۸]

 Image result for ‫حجاب‬‎

حجاب از نگاه مراجع تقلید

در توضیح المسائل مراجع عظام محدوده نگه داشتن حجاب زنان نسبتاً به تفصیل آمده است که در این جا به چند نمونه از آن اشاره می کنیم:

امام خمینی (ره) می فرماید: زن باید بدن و موى خود را از مرد نامحرم بپوشاند. بلکه احتیاط واجب آن است که بدن و موى خود را از پسرى هم که بالغ نشده ولى خوب و بد را مى فهمد و به حدّى رسیده که مورد نظر شهوانى است نیز بپوشاند.[۵۹] همچنین پوشیدن چیزى که از جهت رنگ یا شکل و یا نحوه پوشیدن باعث جلب توجه اجنبى شود و موجب فساد و ارتکاب حرام گردد، جایز نیست.[۶۰]

آیت الله خامنه ای (مدظله العالی): زن ها باید تمام بدن خود را از نامحرم بپوشانند، فقط گردى صورت و دست ها از سر انگشتان تا مچ دست استثناء شده است.[۶۱]

آیت الله مکارم شیرازی (مدظله العالی): بر زنان و دختران لازم است تمام بدن خود به جز گردى صورت و دست ها تا مچ را در مقابل نامحرمان بپوشانند. و این مقدار به هر نوع لباس غیر زینتى که تنگ و چسبان نباشد پوشیده شود کافى است. هر چند چادر حجاب برتر است، اما زنان و دختران مى توانند در برابر محارم خویش سر و گردن و مقدارى از سینه و دست­ها و پاها را نپوشانند، ولی بقیه بدن را باید بپوشانند. و جایز نیست به شکل نیمه عریان در مقابل آنها ظاهر شوند. و عرف محل در این حکم تفاوتی ایجاد نمی کند.[۶۲]

آیت الله سیستانى (مدظله العالی): زن نمی تواند بیش از قرص صورت و دو دست خود را، آن­هم تا مچ در مقابل مرد نامحرم مکشوف کند،[۶۳] اما در خصوص نگاه کردن به بدن زن­هاى بى باک که اگر کسى آنها را امر به حجاب‏ نماید اعتنا نمى‏کنند اشکال ندارد مشروط به آن که بدون شهوت و ترس وقوع در حرام باشد، و در این حکم فرقى میان زن هاى کفار و دیگر زن ها نیست و همچنین فرقى نیست میان دست و صورت و دیگر جاهاى بدن که معمولًا آنها را نمى پوشانند.[۶۴]

به این ترتیب در مورد برخی از زنانی که قانون حجاب را رعایت نمی کنند و احترام خود را نگه نمی دارند؛ نگاه کردن به آنها در صورتی که به قصد شهوت و در معرض افتادن در گناه نباشد جایز است؛ معنای این سخن این نیست که آنها مکلف به رعایت حجاب نیستند یا عرف آنها محدودیت را بر می دارد؛ بلکه این حکم متوجه دیگران و مردان است.

 Image result for ‫حجاب کودکان‬‎

محدوده حجاب زنان در نماز

در خصوص کیفیت رعایت حجاب و میزان حجابی که لازم است در نماز توسط زنان رعایت شود، در دو جهت بحث می شود:

۱- مقدار پوشش: مقدار پوشش واجب برای زن در حال نماز، پوشاندن تمام بدن حتی موی سر به جز صورت (به مقداری که در وضو شسته می شود) و دست ها تا مچ است، اما برای آن­که یقین کند مقدار واجب را پوشانده است، باید[۶۵] مقداری از اطراف صورت و قدری بالاتر از مچ را هم بپوشاند.[۶۶]

۲- ساتر بودن لباس و پوشش: واجب است لباس زن نمازگزار از نظر نازکی و ضخامت به حدّی باشد که بدن و موی سر زن در آن پیدا نباشد. امام خمینی (ره) در این زمینه فرموده اند: “اگر حجاب و ساتر به نحوی باشد که بدن دیده شود، کافی نیست.[۶۷]

 Image result for ‫حجاب کودکان‬‎

بیرون بودن موی سر هنگام نماز

اگر خانمی در بین نماز متوجه شود که موهای او از چادر بیرون آمده، بنا بر نظر اکثر مراجع، باید آن را بلافاصله بپوشاند و نمازش صحیح است؛ به شرط آن­که پوشاندن زیاد طول نکشد. اگر بعد از نماز بفهمد، نمازش صحیح است.[۶۸]

در این مورد بعضی از مراجع[۶۹] نیز علاوه بر پوشاندن موی سر هنگام نماز می فرمایند: بنابر احتیاط واجب نماز را تمام کند و دوباره بخواند. و اگر بعد از نماز بفهمد، نمازش صحیح است.

 Image result for ‫حجاب کودکان‬‎

نماز با مانتو و روسری

همه مراجع در مورد نماز خواندن با مانتو و روسری چنین می فرمایند: اگر مقدار واجب پوشش و شرایط لباس نمازگزار در آن رعایت شود، اشکال ندارد؛ هرچند نماز با چادر برای رعایت پوشش در نماز، آسان تر و بهتر است.[۷۰]

Image result for ‫حجاب کودکان‬‎ 

پوشش پا در نماز

بنا بر نظر اکثر فقها پوشاندن روی پا و کف آن در نماز واجب نیست.

اکثر مراجع پوشاندن روی پا و کف آن را  هنگام سجدۀ نماز، واجب نمی دانند. البته این حکم در صورتی است که نامحرم او را نبیند.[۷۱]

 Image result for ‫حجاب کودکان‬‎

پوشش چانه در نماز

مراجع معظم تقلید در پاسخ به این سؤال که: آیا پوشاندن کامل چانه در نماز واجب است، یا این که فقط قسمت پائین آن باید پوشانده شود، و آیا وجوبِ پوشش چانه مقدمه پوشاندن صورت است که شرعاً واجب باشد؟ پاسخ داده اند: پوشاندن قسمت پائین چانه واجب است نه خود آن؛ زیرا چانه جزئى از صورت است.[۷۲]

 Image result for ‫حجاب کودکان‬‎

حجاب و موی مصنوعی

در مورد استفاده از موی مصنوعی به جای روسری، استفتائاتی از دفاتر مراجع تقلید صورت گرفته که برای روشن شدن موضوع و حکم آن به بیان استفتا و پرسش یک دختر محصل در کشور غیر اسلامی می پردازیم:

س: در مدت تحصیل ما را وادار به کنار گذاشتن روسری می کنند. من به جای باز کردن سرم استفاده از موی مصنوعی را ترجیح می دهم. حکم باز کردن سر و استفاده از موی مصنوعی چه می باشد؟ احتمال ممنوعیت موی مصنوعی در دانشگاه نیز مطرح است اگر مجبور باشم سرم را باز کنم و از موی مصنوعی استفاده نکنم باید چه کار کنم؟ همچنین آیا استفاده از پوشش موی مصنوعی مثل باز کردن سر است؟

ج: با توجه به تقسیم احکام به اولیه و ثانویه پاسخ این پرسش نیز در دو مرحله بیان می شود.

الف. با توجه به ضروری بودن حجاب در دین اسلام و نظر به حکم اولیۀ حرمت بی حجابی، برخی از فقها در پاسخ به سؤال مزبور فرمودند: موی مصنوعی خود زینت است و باید پوشانده شود.[۷۳] به طور کلی بانوان باید خود را با چادر و مانند آن از نامحرم بپوشانند و در استفاده از موی مصنوعی و کلاه گیس موجب رواج بی بندو باری و از جهات دیگر مانند ایجاد مفسده و اختلاط مرد و زن می شود، اشکال دارد.[۷۴]

ب. امّا با توجه به این که در برخی از موارد کار به گونه ای است که به سادگی نمی توان از کار دست کشید و نظر به احکام ثانویه، برخی از فقها در رابطه به این موضوع می فرمایند:

با توجه به این که اگر دختران مسلمان و متدیّن دروس عالى را نخوانند تنها افراد بى بند و بار و لامذهب پست هاى مهم را اشغال مى کنند، به افراد متدیّن اجازه داده مى شود که حجاب را در خصوص مواردى که ضرورت دارد رعایت نکنند، ولى در غیر آن موارد حتماً مراعات نمایند.[۷۵]

 Image result for ‫حجاب کودکان‬‎

حجاب و اتهام به تروریست

زن مسلمان هر جا که باشد لازم است حجاب اسلامی خود را حفظ کند و ترس از اتهام به تروریست و انگشت نما شدن، بی حجابی را توجیه نمی کند. در این مورد سؤالی از دفتر مراجع تقلید شده که ضمن بیان آن، پاسخ مراجع را بیان می کنیم:

س: آیا زن می تواند برای در امان ماندن از اتهام به تروریست و تهمت های مشابه در بعضی از کشورها، حجاب خود را رعایت نکند؟

پاسخ:

دفتر آیت الله خامنه ای (مدظله العالی):

در فرض سؤال جایز نیست.

دفتر آیت الله مکارم شیرازی (مدظله العالی):

این امور مجوز ترک حجاب نیست.

دفتر آیت الله صافی گلپایگانی (مدظله العالی):

لازم است حجاب را حفظ کند و نسبت به مطالب مذکور مقاومت کند و در صورتی که او را ملزم به خلاف شرع می کنند باید از آن­جا مهاجرت کند. و الله العالم.

 Image result for ‫حجاب کودکان‬‎

معرفی کتاب پیرامون حجاب

کتاب های زیر بخشی از کتاب هایی است که در باره حجاب و پوشش اسلامی نگاشته شده است:

۱٫ آیت الله احمد محسنی گرکانی، «دُرّ ناب در صدف حجاب» انتشارات علوم اسلامی.

۲٫ محمدی اشتهاردی، محمد، «حجاب بیان­گر شخصیت»، چاپ اول نشر معاونت مبارزه با مفاسد اجتماعی ناجا.

۳٫ رزاقی، احمد، «عوامل فساد و بد حجابی و شیوه های مقابله با آن»، چاپ چهارم، نشر سازمان تبلیغات اسلامی،۱۳۷۱ش.

۴٫ شجاعی، محمد، «دُرّ و صدف»، چاپ سوم، ۱۳۷۸ش.

۵٫ مطهری، مرتضی، «مسئله حجاب»، نشر صدرا.

۶٫ قرائتی، محسن، «پوشش زن در اسلام»، چاپ نهم، نشر ناصر،۱۳۷۰ش.

۷٫ جوادی آملی، «زن در آئینه جلال و جمال»، چاپ دوم، نشر فرهنگی رجاء ۱۳۷۱ش.

۸٫ فتاحی زاده، فتحیه، «حجاب از دیدگاه قرآن و سنت»، چاپ دوم، نشر دفتر تبلیغات اسلامی، ۱۳۷۶ش.


 Image result for ‫حجاب کودکان‬‎


[۱]. ابن منظور، لسان العرب، ماده حجب. (کتاب نامه)

[۲]. تفسیر نمونه، ج ۱۷، ص ۴۰۲؛ مطهری، مرتضی، مسئله حجاب، ص ۷۸٫

[۳]. براى آگاهى بیشتر رجوع شود به: حجاب در ادیان الهى، علی محمدى آشنایى؛ مسئلۀ حجاب، استاد شهید مطهرى.

[۴]. ویل دورانت، تاریخ تمدن، ج ۱۲، ص ۳۰؛ ج ۱، ص ۵۵۲٫

[۵]. حداد عادل، غلام على، فرهنگ برهنگى و برهنگى فرهنگى، ص ۶۹ – ۷۰٫ (کتاب نامه تکمیل شود)

[۶]. مطهری، مرتضی، مجموعه آثار ج ۱۹، مسأله حجاب، ستر عورت.

[۷]. صدوق، محمدبن علی، من لا یحضره الفقیه، ج ۴، ص ۱۸٫

[۸]. مجموعه آثار ج ۱۹، مسأله حجاب، (با اندکی تغییر).

[۹]. العناوین الفقهیه، ج‏۲، ص ۶۲۷، قاعده [۴] کل ما لم یرد فیه حد من الشرع فی المعاصی، ففیه التعزیر.

[۱۰]. ترخان، قاسم، پایگاه حوزه، پرسش و پاسخ شماره ۵۹۸۸٫

[۱۱]. مکارم شیرازی، پیام قرآن، ج ۱۰، ص ۲۵۴ و ۲۵۶٫(کتاب نامه)

[۱۲] . نک: جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام، ج ۲۱، ص ۲۶۹ و ۲۷۰؛ شکوری، ابوالفضل، فقه سیاسی اسلام، ص ۴۵۲ – ۴۶۲، انتشارت دفتر تبلیغات اسلامی، قم، چاپ دوم، ۱۳۷۷ش.

[۱۳] نک: مکارم شیرازی، ناصر، استفتائات جدید، ج ۳، ص ۷۰، محقق/ مصحح: ابوالقاسم علیان نژادی، انتشارات مدرسه امام علی بن ابیطالب (ع)، قم، چاپ دوم، ۱۴۲۷ق؛ کتاب النکاح، ج ۱، ص ۶۸٫

[۱۴]. تفسیر نمونه، ج ۱۴، ص ۴۵۵٫

[۱۵]. برای آگاهی بیشتر رجوع شود به: حقوق اقلیت ها، عباسعلی عمید زنجانی. (کتاب نامه)

[۱۶]. محمد حسن نجفى، جواهر الکلام، ج ۲۱، کتاب جهاد، ص ۲۶۹ – ۲۶۸، انتشارات دارالکتاب اسلامیه.

[۱۷] . الکافی، ج  ۲، ص  ۶۸، “اعبد الله کأنّک تراه فان کنت لا تراه فانه یراک”.

[۱۸]. مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، ج ۱۹، ص ۴۳۲٫

[۱۹]. مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، ج ۱۹، ص ۴۸۴ و ۴۸۵٫

[۲۰]. جعفریان، رسول، رسائل حجابیه، ج ۱، ص ۵۰۸، چاپ دوم، قم، ۱۴۲۸ ق.

[۲۱]. شیخ صدوق، من لا یحضره الفقیه، ج ۲، ص ۵۰، انتشارات جامعۀ مدرسین، قم، ۱۴۱۳ق؛ نجفی، محمد حسن، جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام، ج ۲۱، ص ۲۶۹ و ۲۷۰، چاپ هفتم، دار إحیاء التراث العربی‏، بیروت.

[۲۲]. کتاب النکاح، ج ۱، ص ۵۴؛ رسائل حجابیه، ج ۲، ص ۱۱۸۸؛ هاشمی شاهرودى، محمود، ‌فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت (ع)، ج ۲، ص ۹۴، چاپ اول، مؤسسه دائره المعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بیت (ع)، قم، ۱۴۲۶ ق.

[۲۳]. مکارم شیرازی، ناصر، انوار الفقاهه، کتاب النکاح، ص ۶۸، چاپ اول، انتشارات مدرسه امام علی بن ابیطالب (ع)، قم، ۱۴۲۵ ق.

[۲۴]. عاملی، زین الدین بن علی، (شهید ثانی) الروضه البهیه فی شرح اللمعه الدمشقیه (المحشی – کلانتر)، ج ۱، ص ۵۲۹، چاپ اول، داوری، قم،  ۱۴۱۰ ق؛ مجلسی، محمد تقی، لوامع صاحبقرانی، ج ۱، ص ۴۸۳، چاپ دوم، مؤسسه اسماعیلیان، قم، ۱۴۱۴ ق؛ مجلسی، محمد باقر، بیست و پنج رسالۀ فارسی، ص ۲۹۰، چاپ اول، انتشارات کتابخانۀ آیه الله مرعشی نجفی (ره)، قم، ۱۴۱۲ ق؛ نراقی، محمد مهدی، تحفه رضویه، ص ۳۱۰، چاپ اول، پژوهشگاه علوم و فرهنگ- واحد إحیاء التراث الإسلامی‌، دفتر تبلیغات اسلامی، قم، ۱۴۲۶ ق؛ نجفی (صاحب جواهر)، محمد حسن، مجمع الرسائل (محشی صاحب جواهر)، ص ۲۰۶، چاپ اول، نشر مؤسسه صاحب الزمان (ع)، مشهد، ۱۴۱۵ ق؛ موسوی خمینی، سید روح الله، تحریر الوسیله، ج ۱، ص ۱۴۲ و ۱۴۳، چاپ اول، مؤسسه مطبوعات دارالعلم، قم.

[۲۵]. طباطبائی، محمد حسین، المیزان، ج ۲۰، ص ۳۷۶و ۳۷۷، جامعه مدرسین، قم.

[۲۶]. احزاب، ۳۲ و ۳۳، «یا نِسَاء النَّبِى لَسْتُنَّ کَأَحَد مِّنَ النِّسَاء إِنِ اتَّقَیتُنَّ فَلَا تَخْضَعْنَ بِالْقَوْلِ فَیطْمَعَ الَّذِى فِى قَلْبِهِ مَرَضٌ وَقُلْنَ قَوْلًا مَّعْرُوفًا* وَقَرْنَ فِى بُیوتِکُنَّ وَلَا تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجَاهِلِیهِ الْأُولَى..»

[۲۷]. احزاب، ۵۹٫ «یا أَیهَا النَّبِى قُل لِّأَزْوَاجِکَ وَبَنَاتِکَ وَنِسَاء الْمُؤْمِنِینَ یدْنِینَ عَلَیهِنَّ مِن جَلَابِیبِهِنَّ ذَلِکَ أَدْنَى أَن یعْرَفْنَ فَلَا یؤْذَینَ وَکَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَّحِیمًا».

[۲۸]. نور،۳۱، «وَ قُل لِّلْمُؤْمِنَاتِ یَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَرِهِنَّ وَ یحَفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَ لَا یُبْدِینَ زِینَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَ لْیَضْرِبْنَ بخِمُرِهِنَّ عَلىَ‏ جُیُوبهِنَّ  وَ لَا یُبْدِینَ زِینَتَهُنَّ إِلَّا لِبُعُولَتِهِنَّ أَوْ ءَابَائهِنَّ أَوْ ءَابَاءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ أَبْنَائهِنَّ أَوْ أَبْنَاءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنىِ إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنىِ أَخَوَاتِهِنَّ أَوْ نِسَائهِنَّ أَوْ مَا مَلَکَتْ أَیْمَانُهُنَّ أَوِ التَّابِعِینَ غَیرْ أُوْلىِ الْارْبَهِ مِنَ الرِّجَالِ أَوِ الطِّفْلِ الَّذِینَ لَمْ یَظْهَرُواْ عَلىَ‏ عَوْرَاتِ النِّسَاءِ وَ لَا یَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِیُعْلَمَ مَا یخُفِینَ مِن زِینَتِهِنَّ  وَ تُوبُواْ إِلىَ اللَّهِ جَمِیعًا أَیُّهَ الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّکمُ‏ْ تُفْلِحُون».

[۲۹].«تغطی شعرها، و صدرها، و ترائبها و سوالفها». طبرسی، مجمع البیان، ج ۴، ص ۱۳۸٫

[۳۰].«ما رأیت نساءاً خیراً من نساء الانصار، لما نزلت هذه الآیه…». تفسیر کشاف، ج ۳، ذیل آیه ۳۱ سوره نور.

[۳۱]. ر.ک: جواد على، المفصل فى تاریخ العرب، ج ۴، ص ۶۱۷٫ (کتاب نامه تکمیل شود)

[۳۲]. نور،۶۰، «وَ الْقَوَاعِدُ مِنَ النِّسَاء اللَّاتِى لَا یرْجُونَ نِکَاحًا فَلَیسَ عَلَیهِنَّ جُنَاحٌ أَن یضَعْنَ ثِیابَهُنَّ غَیرَ مُتَبَرِّجَات بِزِینَه وَ أَن یسْتَعْفِفْنَ خَیرٌ لَّهُنَّ وَ اللَّهُ سَمِیعٌ عَلِیمٌ».

[۳۳]. فیض کاشانی، تفسیر صافی، ج ۵، ص ۲۳۰؛ مجموعه آثار، مرتضی مطهری، ج ۱۹، ص ۴۸۵٫

[۳۴]. نور، ۳۱، “وَ قُلْ لِلْمُؤْمِناتِ یَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصارِهِنَّ وَ یَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَ لا یُبْدینَ زینَتَهُنَّ إِلاَّ ما ظَهَرَ مِنْها وَ لْیَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلى‏ جُیُوبِهِنَّ وَ لا یُبْدینَ زینَتَهُنَّ …”.

[۳۵]. نور، ۳۱٫

[۳۶]. راغب اصفهانی، مفردات الفاظ قرآن، واژه خمر.

[۳۷]. قرشی، سید علی اکبر، قاموس قرآن، ج ۲، واژه حجب.

[۳۸]. تفسیر نمونه، ج ۱۴، ص ۴۵۰ و ۴۵۱٫

[۳۹]. وَ لْیَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلى‏ جُیُوبِهِن‏.

[۴۰]. مصطفوی، حسن، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج ۳، ص ۱۲۷٫

[۴۱]. یا أَیُّهَا النَّبِیُّ قُلْ لِأَزْواجِکَ وَ بَناتِکَ وَ نِساءِ الْمُؤْمِنِینَ یُدْنِینَ عَلَیْهِنَّ مِنْ جَلَابِیبِهِنَّ ذلِکَ أَدْنى‏ أَنْ یُعْرَفْنَ فَلا یُؤْذَیْنَ.

[۴۲]. ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، ج ۱، ص ۲۷۲٫

[۴۳]. نور، ۳۱٫

[۴۴]. اصول کافی، ج ۵ ، ص ۵۲۱، باب یحل النظر الیه من المرأه.

[۴۵]. وسائل الشیعه، ج ۲۰، ح ۲۵۴۲۹، ص ۲۰۳، باب یحل النظر الیه من المرأه بغیر التلذذ.

[۴۶]. آیات عظام امام خمینی (ره)، خامنه ای، بهجت، سیستانی، فاضل (ره) و صافی، آیت الله تبریزی: پوشاندن پا بنا بر احتیاط واجب، لازم می باشد.

[۴۷]. آیت الله مکارم شیرازی.

[۴۸]. وسائل الشیعه، ج ۲۰، ح ۲۵۴۲۹، ص ۲۰۳، باب یحل النظر الیه من المرأه بغیر التلذذ، «عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ مَسْعَدَهَ بْنِ زِیَادٍ قَالَ: سَمِعْتُ جَعْفَراً وَ سُئِلَ عَمَّا تُظْهِرُ الْمَرْأَهُ مِنْ زِینَتِهَا قَالَ: الْوَجْهَ وَ الْکَفَّیْن»

[۴۹]. نک: استفتائات امام خمینی، ج ۳، ص ۲۵۶، س ۳۳و ۳۴؛ توضیح المسائل مراجع، ج‏۲، ص ۹۲۹٫

[۵۰]. برای آگاهی بیشتر، نک: مسئلۀ حجاب، مطهری، مرتضی، ص ۱۶۴- ۲۳۵٫

[۵۱]. نک: ترجمه و شرح تبصره المتعلمین فی أحکام الدین، ج ‏۲، ص، ۵۰۳ و ۷۱۷٫ (کتاب نامه تکمیل شود)

[۵۲]. در این زمینه می توانید پرسش ۴۳۱ (سایت اسلام کوئست، ۴۵۹) و ۳۲۱۳ (سایت اسلام کوئست، ۳۹۳۸) را نیز مطالعه بفرمایید.

[۵۳]. احزاب، ۵۹، اى پیامبر، به زنان و دخترانت و به زنان مؤمنان بگو: «پوشش هاى خود را بر خود فروتر گیرند. این براى آنکه شناخته شوند و مورد آزار قرار نگیرند [به احتیاط] نزدیک­تر است، و خدا آمرزنده مهربان است.

[۵۴]. حر عاملی، محمد بن الحسن، وسائل الشیعه، ج ۲۰، ص ۷۵، ح ۲۵۰۷۲، مؤسسه آل البیت، قم، ۱۴۰۹ ق.

[۵۵]. شیخ طوسی، تهذیب الاحکام، ج ۳، ص ۲۸۷، ح ۱۴، دار الکتب الاسلامیه، تهران، ۱۳۶۵ش؛ دختران دم بخت، ترجمه جمله “للنساء العواتق” در روایت است؛ ر.ک: لسان العرب، ج ۱۰، ص ۲۳۵٫

[۵۶]. محدث نوری، مستدرک الوسائل، ج ۶، ص ۱۴۵، ح ۶۶۵۶، مؤسسه آل البیت، قم، ۱۴۰۸ق؛ مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، ج ۸۷، ص ۳۷۴، موسسه الوفاء، بیروت، ۱۴۰۴ ق.

[۵۷]. شیخ طوسی، الامالی، ص ۶۵۹ و ۶۶۰، ح ۱۳۶۴، انتشارات دار الثقافه، قم، ۱۴۱۴ ق.

[۵۸]. وسائل الشیعه، ج ۲۰، ص ۸۷، باب ۳۶، (در این باب روایات متعددی در این زمینه وجود دارد)؛ در ارتباط با دیدن دختر، قبل از ازدواج، به پاسخ ۳۸۲۵ (سایت اسلام کوئست: ۴۰۶۶) مراجعه فرمایید.

[۵۹] . توضیح المسائل مراجع، ج‏ ۲، ص ۴۸۸٫

[۶۰] . همان، ص ۱۰۱۲٫

[۶۱] . استفتاء کتبی از دفتر ایشان.

[۶۲] . استفتاء کتبی از دفتر ایشان.

[۶۳] . استفتاء کتبی از دفتر ایشان.

[۶۴] . توضیح المسائل مراجع، ج ‏۲، ص ۴۸۸٫

[۶۵]. آیت الله مکارم احتیاط واجب دارند.

[۶۶]. حسینی، سید مجتبی، رساله دانشجویی، ص ۹۶ و ۹۷، پرسش ۱۰۶، ۱۰۷،۱۰۸٫

[۶۷]. امام خمینی (ره)، استفتائات،ج ۱، ص ۱۳۷، س ۳۴٫

[۶۸]. توضیح المسائل مراجع، ج ۱، ص ۴۴۲، م ۷۹۲٫

[۶۹]. آیت الله بهجت، توضیح المسائل، م ۶۶۵؛ آیت الله وحید خراسانی، توضیح المسائل، م ۷۹۸٫

[۷۰]. توضیح المسائل مراجع، ج ۱، ص ۴۴۲، م ۷۸۹٫

[۷۱]. حضرات آیات: امام، نوری، مکارم و فاضل، تعلیقات علی العروه، ج ۲، فصل فی الستر و الساتر؛ وحید، سیستانی و تبریزی، منهاج الصالحین، م ۵۱۸، صافی، هدایه العباد، ج ۱، م ۶۶۱؛ بهجت، وسیله النجاه، ح ۱، م ۶۲۵ و استفتاء از دفتر آیت الله خامنه ای.

[۷۲]. توضیح المسائل مراجع، ج‏۱، ص ۴۸۱، س ۴۳۹٫

[۷۳]. دفتر آیت الله سیستانی (مد ظله العالی).

[۷۴]. دفتر آیت الله صافی گلپایگانی (مد ظله العالی).

[۷۵]. دفتر آیت الله مکارم شیرازی (مد ظله العالی).

Image result for ‫حجاب کودکان‬‎

منبع کوثرنامه: اسلام پدیا

 

بازدید 182 بار
محتوای بیشتر در این بخش: « احکام زنان احکام ظاهری مسجد »

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

 

پرتال جامع فرهنگی کوثرنامه،درحوزه فرهنگ عمومی فعالیت میکند .هدف این پایگاه، تأمین نیازمندیهای فرهنگ عمومی خانواده ایرانی است.

اینستاگرام

آمـاربازدیـد

امروز77
دیروز855
ماه14998
مجموع1684692

افراد آنلاین

آنلاین

مجوزها

logo-samandehi
بالا