من بی تو دمی قرار نتوانم کرد

احسان تورا شمار نتوانم کرد

گربر تن من زفان شود هر موئی

یک شکر تو از هزار نتوانم کرد

مقدمه:

تحقیق در مسائل ادبی یکی از اموری است که می تواند آدمی را با علم و دانش ادبیات که در ذات انسان ریشه دارد،بیشتر آشنا نماید و در حقیقت فرد را در بالفعل نمودن این علم در وجود خود یاری نماید.

لازم به ذکر است که در طی کردن این مسیر ادبی ،نتنها پنجره ای از علم را به روی خود می گشائیم،بلکه می توانیم مسائل و مشکلات موجود سر راه فراگیری و پیشرفت دانش ادبیات را احساس کنیم و بیش از پیش انگیزه ی خود را در پاس نگه داشتن زبان مادری خویش حفظ کنیم و آن را با شور بیشتر به نسل بعد از خود القاء نمائیم،چرا که اگر بگویم ایرانی را بیش از هر چیز به هنر،ادبیات وزبان آن می شناسند گزاف نگفته ام.

همچنین وظیفه ی خود می دانم که از زحمات استاد محترم،جناب آقای دکتر رئیسیان که مرا در فراگیری هر چه بیشتر این علم یاری نمودند کمال تشکر را نمایم.

شاعران و نویسندگان معاصر به سبب آشنایی باادبیات غرب، سعی در متفاوت نوشتن داشتند و از آنجا که متفاوت نویسی، ابزارها و قالب های خاص خود را می طلبد، می تواند باعث این دوری و جدایی شده باشد. در بسیاری جاها نیزمی بینیم که قالب شکسته شده اما تأثیرمفاهیم قرآنی ودینی مشهوداست. برای مثال اشعار«طاهره صفار زاده » که قالب همه آنها «آزاد» است، پر از آموزه های دینی و قرآنی است یا«موسوی گرمارودی» که پیش از انقلاب هم شعری در وصف حضرت علی (ع) در قالب «آزاد» سروده است.

زندگینامه دکتر طاهره صفّارزاده:

دکتر طاهره صفّارزاده شاعر، نویسنده ، محقق و مترجم در۲۷ آبان ۱۳۱۵ در سیرجان در خانواده ای متوسط که پیشینه ای عرفانی داشتند متولد شد. در ۶ سالگی تجوید و قرائت و حفظ قرآن را در مکتب محل آموخت . تحصیلات ابتدایی و متوسطه را در کرمان گذرانید. نخستین شعر را در ۱۳ سالگی سرود که نقش روزنامه دیواری مدرسه شد. اولین جایزه شعر را که یک جلد دیوان جامی بود در سال چهارم دبیرستان به پیشنهاد دکتر باستانی پاریزی که آن زمان از دبیران دبیرستان بهمنیار بود، از رئیس آموزش و پرورش استان دریافت کرد.نزد ملت ایران شهرت طاهره صفّارزاده با شعر "کودک قرن " پدید آمد. در امتحان ورودی دانشگاه در رشته های حقوق ، زبان و ادبیات فارسی، و زبان و ادبیات انگلیسی قبول شد و چون تردید در انتخاب داشت خانواده اش به استخاره رجوع کردند و در نتیجه در زبان و ادبیات انگلیسی لیسانس گرفت .

دکتر طاهره صفار زاده به عنوان یک مترجم:

برای ادامه تحصیل به انگلستان و سپس به آمریکا رفت . در دانشگاه آیوا، هم در گروه نویسندگان بین المللی پذیرفته شد و هم به کسب درجه MFA نایل آمد. MFAدرجه ای مستقل است که به نویسندگان و هنرمندانی که داوطلب تدریس در دانشگاه باشند اعطا می شود و نویسندگان به جای محفوظات و تاریخ ادبیات به آموختن نقد به صورت تئوری و عملی و انجام پروژه های ادبی متنوع مطالعات وسیع درباره آثار نویسندگان و شاعران می پردازند. دوره آن یک سال بیش از فوق لیسانس است و استخدام دارنده این مدرک در دانشگاههای آمریکا با پایه دکتری انجام می پذیرد. طاهره صفّارزاده برای دروس اصلی "شعر امروز جهان "، "نقد ادبی " و "نقد عملی ترجمه " را انتخاب کرد و در مراجعت به ایران اگرچه به دلیل فعالیتهای سیاسی در خارج، مشکلاتی برای استخدام داشت اما چون در کارنامه اش از ۴۸ واحد درسی ۱۸ واحد ترجمه ثبت شده بود و کمبود و نبود استاد ترجمه برای رشته های زبان خارجی باعث گله مندی گروههای زبان بود، در سال ۱۳۴۹ با استخدام او در دانشگاه ملی (شهید بهشتی) موافقت گردید. دکتر طاهره صفّارزاده پایه گذار آموزش ترجمه به عنوان یک علم و برگزارکننده نخستین "نقد عملی ترجمه " در دانشگاههای ایران محسوب می شود. اگرچه سابقه برگردان آثار ادبی و مذهبی به ۲۰۰ سال قبل از میلاد مسیح می رسد اما تا اوایل سالهای ۱۹۶۰، ترجمه ، حرفه ای ذوقی و غیر آکادمیک به شمار می رفت و تدریس آن به برنامه های آموزشی دانشگاههای مغرب زمین راه نیافته بود.

دانشگاه آیوا بنا به درخواست شاعران و نویسندگان «کارگاه نویسندگی »، اولین مرکزی بود که به گنجاندن این درس در برنامه آموزشی رشته های زبان و ادبیات اقدام ورزید. صفّارزاده حدود ۳ سال بعد در کنار نویسندگان دانشجو به بهره مندیهایی از این آموزش جدید دست یافت . در کلاس به سبب تنوع زبانهای خارجی در بین شرکت کنندگان ، بررسی متون ترجمه شده ، در سطح صحّت وبلاغت زبان انگلیسی ، فارغ از مقایسه با متن اصلی از سوی استاد انگلیسی زبان انجام می شد که در عین حال امری اجتناب ناپذیر بود. امّا صفّارزاده از ابتدای تدریس خود در ایران متدی مبنی بر شناخت و تطابق مفهومی ، دستوری و ساختاری دو زبان مبدأ و مقصد ابداع کرد و این شیوه پیشنهادی در درسی که سابقه ی تدریس قانونمند نداشت نزد بسیاری از همکاران وی الگو قرار گرفت . پس از انقلاب اسلامی تعیین کتاب "اصول و مبانی ترجمه " اثر وی به عنوان کتاب درسی در زمینه شناخت نظریه ها و نقد عملی ترجمه به ویژه برای دانشجویان رشته ی "ترجمه " مفید افتاد.

دکتر طاهره صفار زاده به عنوان یک شاعر :

طاهره صفّارزاده در زمینه شعر و شاعری نیز به دلیل مطالعات و تحقیقات ادبی به معرفی زبان و سبک جدیدی از شعر با عنوان شعر "طنین " توفیق یافت که در آغاز بسیار بحث برانگیز شد زیرا شعر مقاومت و طنز سیاسی ، حکومت پسند نبود. سرانجام در سال ۵۵ به اتهام نوشتن شعر مقاومت دینی از دانشگاه اخراج و برای دومین بار به خانه نشینی و فراغت اجباری رفت. و در ایام تنهایی و مشاهده پاره ای خیانتهای سیاسی و اجتماعی، درونِ مذهبی او بیش از پیش متوجه حمایت خداوند گردید و تحوّلی شدید در وی ایجاد شد آن گونه که در زمان خانه نشینی، تمام وقت خود را وقف خواندن تفاسیر و مطالعات قرآنی کرد. کتاب "سَفَر پنجم " او که دربرگیرنده اشعار مقاومت با مضامین دینی است در سال ۵۶ در دو ماه به سه چاپ با شمارگان سی هزار رسید.

فعالیت های دیگر صفارزاده:

در آغاز نهضت اسلامی ، به کمک نویسندگان سرشناس و متعهّد مسلمان به تأسیس مرکزی به نام "کانون فرهنگی نهضت اسلامی " اقدام کرد. در مدت مسئولیت او حدود ۳۰۰ هنرجو در رشته های سینما، عکاسی ، تئاتر، نقاشی ، گرافیک ، شعر و داستان ، در آن مرکز پرورش یافتند که بعداً از دست اندکاران و مسئولان فرهنگی و هنری انقلاب شدند. پس از انقلاب از سوی همکاران خود در دانشگاه شهید بهشتی به عنوان رئیس دانشگاه و نیز رئیس دانشکده ادبیات انتخاب شد. همزمان با سرپرستی دانشکده ادبیات "طرح بازآموزی دبیران " را به اجرا درآورد. در سال ۵۹ پیرو نشر مقالات انتقادی او درباره آموزش زبانهای خارجی در ایران از سوی ستاد انقلاب فرهنگی برای مسئولیت برنامه ریزی زبانهای خارجی از وی دعوت به عمل آمد. در این مسئولیت با همکاری استادان باتجربه تغییرات مفیدی در برنامه ها پدید آورد و پیرو طرحی که از سوی او تقدیم ستاد انقلاب فرهنگی گردید و به تصویب رسید برای نخستین بار برای کلیه رشته های علمی دانشگاهها کتاب به زبانهای انگلیسی ، فرانسه ، آلمانی و روسی تألیف شد که این امر در آموزش علوم و پژوهشهای علمی در سالهای بعد از انقلاب بسیار مؤثر بوده است . وی حدود ۱۶ سال سرپرست اجرایی طرح بود و ۱۲ سال از آن مدت را به ویژه علاوه بر سرپرستی به ویراستاری متون علمی برای کتابهای زبان تخصصی مشهور به کتابهای "سمت " فعّالیت مؤثر داشت . ۳۶ عنوان از آن کتابها برخوردار از ویراستاری دکتر طاهره صفّارزاده است .خانه نشینی سوم در پایان این خدمت، به پرداختن تمام وقت به ترجمه قرآن حکیم به زبانهای فارسی و انگلیسی انجامید. او از این خانه نشینیها و فراغتهای ناخواسته همواره به عنوان الطاف بزرگ الهی یاد کرده و خداوند را سپاس گفته است . دکتر صفّارزاده تئوریها و فکرهای ارزنده ای در زمینه نقد ادبی ، نقد ترجمه و "ترجمه تخصّصی " به جامعه ادبی و علمی عرضه کرده است . تئوری "ترجمه تخصصی " که تأثیر آن توفیق در آموختن رشته های مختلف علمی به سبب تمرکز ذهن بر روی واژگان تخصصی است ، به تأیید متخصصان مغز و اعصاب رسیده است . تمرینهای "معادل یابی واژگان تخصصی " جهت تأمین هدف آموزشی ذکر شده ، از سوی مؤلفان در کلیه کتابهای زبان تخصصی گنجانده شده است . در "فستیوال بین المللی داکا" در سال ۶۷ وی به عنوان یکی از ۵ عضو بنیانگذار کمیته ترجمه آسیا برگزیده شد.

رئیس فستیوال درباره این انتخاب گفت : «ما معتقدیم که یک نفر در این سر دنیا از علم ترجمه حرف زده و اصولی عرضه کرده و آن یک نفر خانم طاهره صفّارزاده است .»

دکتر صفّارزاده در سال ۷۱ از سوی وزارت علوم و آموزش عالی "استاد نمونه" اعلام گردید و در سال ۸۰ پس از انتشار ترجمه "قرآن حکیم " به افتخار عنوان "خادم القرآن " نایل شد.

در زمان همکاری با فرهنگستان زبان و ادب فارسی طرح تهیه "فرهنگهای تخصصی " وی که با ضوابط علمی و پیشنهادهای جدید تدوین شده، به تصویب رسید و مورد بهره برداری اهل علم قرار گرفت . تاکنون علاوه بر مقالات و مصاحبه های علمی و اجتماعی از طاهره صفّارزاده بیش از ۱۴ مجموعه شعر و ۱۰ کتاب ترجمه یا درباره نقد ترجمه در زمینه های ادبیات ، علوم، علوم قرآنی و حدیث منتشر شده وگزیده سروده های او به زبانهای گوناگون جهان ترجمه شده اند.

وی در کتاب "ترجمه ی مفاهیم بنیادی قرآن مجید" به کشف یکی از کاستی های مهم ترجمه های فارسی و انگلیسی یعنی عدم ایجاد ارتباط نامهای خداوند (اسماءُ الحسنی ) با آیات قرآن دست یافته است که این تشخیص می تواند سرآغاز تحولی در ترجمه کلام الهی به زبانهای مختلف باشد. ضمن برنامه ریزی زبانهای خارجی ، به پیشنهاد او درسی با عنوان "بررسی ترجمه های متون اسلامی "در برنامه گنجانده شد و تدریس این واحد درسی موجب توجه این استاد ترجمه به اشکالهای معادلیابی ترجمه های فارسی و انگلیسی قرآن مجید گردید. این برخورد علمی او را برانگیخت که به خدمت ترجمه قرآن به دو زبان انگلیسی و فارسی همّت گمارد. قرآن حکیم حاصل ۲۷ سال مطالعه قرآن مجید، آموختن زبان عربی و تحقیق و یادداشت برداری از تفاسیر و منابع قرآنی است که از رجوع به کلام الهی برای کاربرد در شعر شروع شد و با ترجمه آن به دو زبان پایان گرفت . شرح این توفیق در مقدمه کتاب "ترجمه ی مفاهیم بنیادی قرآن مجید" و نیز دو مقدمه فارسی و انگلیسی "قرآن حکیم " آمده است .

دکتر طاهره صفّارزاده در ماه مارس ۲۰۰۶ همزمان با برپائی جشن روز جهانی زن ، از سوی سازمان نویسندگان آفریقا و آسیا (Afro – Asian Writers۰۳۹; Organization) به عنوان شاعر مبارز و زن نخبه و دانشمند مسلمان برگزیده شد.

در بخشی از نامه این سازمان آمده است: "از آنجا که دکتر طاهره صفارزاده ـ شاعر و نویسنده برجسته ایرانی ـ مبارزی بزرگ و نمونه والای یک زن دانشمند و افتخارآفرین مسلمان است، این سازمان ایشان را به پاس سابقه طولانی مبارزه و کوششهای علمی گسترده به عنوان شخصیت برگزیده سال جاری انتخاب کرده است.

علت لقب شعری دکتر صفارزاده:

(ازمردمک دیده بباید آموخت دیدن همه کس راوندیدن خودرا) این بیت ازخواجه عبدالله انصاری واجد معنی دیگری هم هست . مردمک یا تخم چشم که قبض و بسط آن تنظیم نور بینائی را برعهده دارد و عامل دیدن می شود معنی همین شعر خواجه است علاوه براین کاف تصغیرانسان شاعررا جزئی از قبض وبسط آن "مردم "وجداناپذیراز جامعه معرفی می کند. در زمان انقلاب در روزنامه اطلاعات در برابر شعرهای مقاومت دکتر صفار زاده در ستونی تحت عنوان "مردمک " خبرهایی کوتاه و مبتذل می نوشتند و تکذیب نامه های وی را چاپ نمی کردندو این است علت لقب شاعر به مردمک.

مضامین شعرها:

از ویژگی های اشعار صفار زاده توجه به مسائل دینی مخصوصاً مذهب شیعه است .

صدای ناب اذان می آید/ صفیر دست های مومن مردیست که حس دور شدن، گم شدن، جزیره شدن را ، ز ریشه های سالم من بر می چیند / ومن به سوی نمازی عظیم می آیم / وضویم از هوای خیابان است و / راهنمای تیره دود /وقبله های حوادث در امتداد زمان ...(دفتر دوم صفحه ی ۹۱ )

بیان مسائل سیاسی اشاره به وقایع مهم جهان ، دیگر ویژگی او محسوب می شود . او معمولاً در تمام آثارش به جریان های سیاسی ایران وجهان نظر دارد ودیگر این که اشاره به تقابل عرفان با قرن پلاستیک و عصر ماشین با طبیعت .صفار زاده در خلال اشعارش به«زن بودن» اشاره های متعدد دارد وغیر مستقیم دیدگاه های جامعه را نسبت به زنان منعکس می کند ،مثلاً آنجائیکه از تولد خویش یاد می کند چنین می نویسد : من زادگاهم را ندیده ام / جائی که مادرم/ بار سنگین بطنش را / در زیر سقفی فرو نهاد / هنوز زنده است / نخستین تیک تاک های قلب کوچکم / در سوراخ بخاری / ودرز آجر های کهنه / وپیداست جای نگاهی شرمسار / بردر و دیوار اتاق / نگاه مادرم / به پدرم / به پدر بزرگم / صدای خفیفی گفت /دختراست !...

دکتر معمولاًبا استفاده از زبان محاوره ، اصطلاحات عامیانه ، حتی مطرح کردن شعار ها ، تلاش می کند به شعر و زبان مردمی نزدیک تر شود، شاید به همین دلیل از آوردن واژه ها و اسامی از زبان های بیگانه خوداری می ورزدواز اشاره های دور ودراز چشم می پوشد.

بخشی از شعرهای وی بازتاب ورود اندیشه و فرم های تازه به جامعه ادبی است،

در دفترهای اولیه شاعرمثلاً "رهگذر مهتاب " یا"دفتر دوّم "،اکثرشعرهاوزن دارونیمایی هستندولی درادامه چرخشی دارند به سمت شعرسپید.

مضامین عدالت خواهانه و انسانی و بعدها آیینی و مذهبی ، جزء همیشگی شعرهای دکتر می باشد،مانند:

زمستان بار دیگــر با توانگــــر

هم آهنـگ ستـم بر بینـوا شــد

لباس خشم بر تن دیده پر کیـــن

برای بینـوا محنـت فـزا شــد

مسلّح شد فلــک چون با زمستــان

دماری سخت می خواهد برآرد

ز رنجور و ضعیف و زیردستی

که سرمایـه زر و قدرت ندارد

دکتر بعد از کتاب سدّ و بازوان و طنین در دلتا که سرشار از مضامین انسانی و اعتراضی است به سمت مضامین دینی و فضاهای بومی توجه کردند .

موضوعات اجتماعی ، سیاسی ، مذهبی و یا هر سه شیوه ی سبک پیشنهادی دکتربود یعنی "شعر طنین " اقتضای قبول درهم آمیختگی هر سه موضوع را دارد شیفتگی و شوق روح به آن طراوت می بخشد. وی بهیچوجه عقیده ندارد که طراوت تنها در شعرهای عاشقانه ی رمانتیک است . اصلاً تعریف عشق در شعر "سفر عاشقانه " همان عشق به راه

است . ومن به راه / و راه به من / یگانه ترین هستیم / و من همیشه در راهم /. طراوت عشق دکتر به راه چنان بود که مبارز وارسته ای مانند مرحوم آیت الله طالقانی بعد از آزادی ایشان گفتند: «خانم صفّارزاده! به جدّم شعر شما در زندان به ما روحیّه میداد.

دکتر صفار زاده در نیمه اول شاعریشان ، نگاهی جهانی به شعر داشتند. مثلاً در این شعر از "سفر بیداران "، جنگ ویتنام را به انقلاب اسلامی و میدان ژاله (شهدأ) پیوند می زند: «بولدوزرهای حکومت بیگانه / در ژاله / در ویتنام / اجساد کشتگان را برمی داشت . امّا در نیمه دوم ، توجهشان بیشتر متوجه روزهای ایران است . در نمونه های "بیعت با بیداری " "دیدار صبح "، "مردان منحنی " "گزیده ادبیّات " و حتّی "روشنگران راه " هم نشان دهنده ی اینست که در هر گوشه دنیا که ستمی بر ملّتی وارد شود همدردی و ستم ستیزی وی حضور پیدا می کند. یک نویسنده مصری در کتاب "عرب ستیزی در ادبیّات معاصر ایران " که به انگلیسی و سپس به فارسی ترجمه شده ضمن آوردن نمونه هائی از شعرصفارزاده معتقد است که « صفّارزاده نظرش تنها به ایران معطوف نیست بلکه سراسر جهان را در بر می گیرد.»

مقایسه ی آثار طاهره صفار زاده با علی موسوی گرمارودی:

شاعر صفار زاده ، فقط در به کارگیری بسامد واژه های که مبین (زن بودن) سرایده است،با شعر زنان مشترک است و از جنبه های مختلف دیگر،مخصوصاً فکر ومحتوا تفاوت های آشکاری با آنان دارد.از دیگر سو، وجه تمایز خاص خود را با شعر مردان،هم چنان حفظ می کند.

اشعار وی با گرمارودی در یک خطوط فکری مشترک است: گرمارودی در آثار خود ،هم در قالب شعر کهن شعر فارسی و هم در شعر نیمایـی (محور شکسته و چار پاره) و هم در شعر سپید طبع آزمای کرده است.گرما رودی در بیشتر اشعارش به بیان عقاید مذهبی و گرایش های دینی پرداخته و به مناسبتهای مختلف مذهبی ،شعرمتنوعی سروده است و از این نظر با اشعار دکتر قابل مقایسه است .

قطعات «بهار در خزان»،«در سایه سار نخل ولایت»،«افراشته باد قامت غم» و «خاستگاه نور»از زیبا ترین اشعار محسوب می شود که به همین مناسبت سروده است.از دیگر ویژگی های شعر گرمارودی ،توجه به مسائل سیاسی و وقایع اند که به گستردگی به آن پرداخته است و دیگر توجه به طبیعت وجلوه های گوناگون که آن ازویژگی های شعری اوست،در حالی که صفارزاده به ندرت به طبیعت پرداخته است.

شعر صفارزاده و گرمارودی اندیشه های شکل یافته است که درقالب کلمات عرضه می شود.حال آنکه شعر واقعی کلماتی شکل یافته است که اندیشه راعرضه می کند.در اشعار آن دو ،بیشتر اندیشه به معنای خاص خودش جریان دارد،یعنی شعرشان حاوی فکر و اندیشه است که خواننده را به دانستنی های جدیدی فرا می خواند و زمینیه نوعی تأثیر را در او بوجود می آورد.

در شعر صفارزاده ،فرصت ها گران بها ترند و خواننده با شاعری مواجه می شود که اسلوب گرمارودی را در زبانی فشرده و یا با بار بیشتر از لحاظ اندیشه و تفکر می بیند.

هر دوی آنها با استفاده از تعابیر مذهبی و قصص و آیات قرآن به صورت تلمیح و جهان مداری و سیاست محوری،رنگ و بوی خاص به اشعارشان بخشیده اند.سیاست محوری ،در هر مجموعه آثار هر دوی آنها را به سمت صراحت گویی و بیان مستقیم متمایل می کند با این حال شعر های صفارزاده و گرمارودی از نظر اسلوب زبانی جاذبه ای برای نسل جوان نداشته است.

بخشی از مصاحبه های دکتر با رسانه های خبری:

شعر چه سهمی در گفتگوی تمدّن ها دارد؟

ـ کدام شعر؟ کدام شاعر؟ این پاسخ باید روشن شود برخی شعرها سهم مفید و مثبت در هیچ نقطه ای از بیکران حیات ندارند، چه این موضوع چه موضوع دیگر. امّا شعری که تبیین کننده حق و حقایق ، ستم ستیز و باطل ستیز باشد مستقیم یا غیر مستقیم در بسط و تثبیت حاکمیّت ِ درستی و انسانیت به مفهوم تعریف شده آنها مؤثّر است .

” بنی آدم اعضای یکدیگرند “ جهانی ترین شعر فارسی است آیا می توان این صفت را به ادبیات فارسی اطلاق کرد؟

ـ نه به تمام صنوف آن ؛ امّا جاذبه ی واحد و انکارپذیری که ادبیات کلاسیک ما را جهانی و ارجمند ساخته در اشراق و حکمت و خردستایی آن است که جوهر آنها مأخوذ از قرآن مجید می باشد; این شعر سعدی برگرفته از مضمون آیه ۳۰ سوره مبارکه روم است . جهانی بودن در جهانی خلق شدن فطرت آدمیان است . خداوند می فرماید: «ما فطرت انسانها را خداپرست و با گرایش توحیدی خلق فرمودیم .» پس "که در آفرینش ز یک گوهرند" یعنی از گوهر توحید در بطن روح دمیده شده یا به عبارتی روح انسان در بر گیرنده این گوهر است . شیفتگی روح به خدای یگانه بزرگترین وجه اشتراک آدمیان در سراسر خلقت و مایه ی اصلی فرهنگ بشری است ; حتی در ادوار ابتدایی و جوامع غیر شهری و غارنشین ، حتی در بین بت پرست ها انسان را وابسته به مبدأ می بینیم و هر فرقه و گروه و قبیله ، فرهنگ خود را بر گرد شمع عِرق مذهبی خود که برانگیخته از گرایش فطرت است شکل بخشیده است . وقتی که از تمدن یک قوم یا یک ملت سخن به میان می آید منظور از آثار و ابزار و ملزومات زندگی آنهاست که بر اساس فرهنگ و سنّت ِ ناشی از اعتقادات مذهبی آنها پدید آمده و تاریخ مأموریت ضبط این یادگارها و نمودها را بر عهده گرفته است .

به نظر شما چه مشکلاتی بر سر راه پیشرفت گفتگوی تمدّنها وجود دارد؟

ـ عدم تفاهم درباره جایگاه واژه تمدّن از اصلی ترین اشکالات است . فرهنگ لغت غرب یک شخص civilized یا متمدّن را انسان روشن بین و تحصیلکرده و فهمیده تعریف کرده . ما هم وقتی می گوییم فلانی آدم متمدّنی است منظورمان این است که او انسانی مؤدّب و مبادی آداب و غیر شرّ است ; از صفت متمدّن حضور انسانیّت و امنیّت ادراک می شود.تا اینجا اختلافی نیست . امّا بعد از رنسانس به ویژه در قرن گذشته یعنی قرن بیستم civilization که بزرگ خانواده همان لغت است و قبلاً "فرهنگ " از آن استنباط می شده بر معنی فرعی آن یعنی پیشرفتهای علمی و صنعتی advancement technological تأکید دارد: همانطور که می دانید تندروی قرون وسطایی کلیسا به تندروی دیگری منجر شد که بنای جدایی دین از علم را پایه گذارد. متأسفانه در غرب و به وجه اخص در دوران معاصر به دنبال بسط همان معنا، ساخت ابزار مدرن و پیشرفت تکنولوژی های گرانقیمت که عموماً هم آلات قتّاله ضد بشری هستند عامل سلطه نمایی سرمایه داری ، مجوّز زورمداری و قانون شکنی و اِعمال استبداد استعماری نسبت به ملتهای غیر ثروتمند قرار گرفته . چنانکه قرآن می فرماید تحریف لغت از موضع اصلی اش واقع شده و ضایعاتی به بار آورده . امّا محققاً چنین روندی نزد اهل خرد و حکمت، غیر متمدّنانه و حتّی مشخّصه ی عقب ماندگی و واپسگرایی محسوب می شود.

شما بیشتر در چه زمینه هایی شعر می گویید (اجتماعی ـ عرفانی ـ اخلاقی )؟

ـ این تقسیم بندی ممکن است در عین حال شامل یک شعر باشد یعنی شاعری که در جستجوی حقیقت و در پی اثبات حق است از عرفان به دو جنبة دیگر می رسد. حتی از شعر سیاسی و اجتماعی هم با آن نگرش حق طلبانه به عرفان می رسد. جز تعدادی شعرهای شخصی و احساسی که هر شاعری دارد شعر من عموماً در پی اثبات حق و دفاع از حقوق انسان بوده است .

در آیات پایانی سوره شعرا در مورد شعر و شعرا مطالبی آمده لطفاً در این مورد برایمان توضیحاتی بفرمائید؟

ـ مخاطب این آیه شاعران کافر و مشرکان معاند پیامبر اسلام بودند که هجویّه می سرودند و در همین آیه مبارکه شاعران خداپرست مورد عنایت قرار گرفته اند.

با توجه به اینکه شما خانمی بسیار فعّال بوده و هستید، دوست داریم بدانیم آرزوی انجام چه کاری را داشته اید که موفق به انجام آن نشده اید؟

ـ من آرزو داشتم که "طرح ترجمه تخصصی " برای کلیّه رشته های دانشگاهی اجرا گردد و مملکت به مقصد استقلال صنعتی از برکات پیشرفتهای تکنولوژی و پرورش متخصص در کلیّه رشته های علمی دانشگاهی بهره مند شود. درباره این طرح سالها فکر کرده و نوشته ام و به ویژه در آغاز کتابهای درسی اهمیّت این تئوری را ذکر کرده ام ولی توجه نشد. دو ماه قبل در اخبار تلویزیون در زمره خبرهای علمی گفته شد که دانشمندان خارجی تمرکز بر روی واژه را در گسترش قدرت ذهنی جوانان مفید اعلام کرده اند و کم نبودند همکاران دانشگاهی و یا دانشجویان سابق که تماس گرفتند و از "طرح ترجمه تخصصی " یاد کردند. بله . فکرها و پیشنهادات علمی پشتوانه اجرایی در کشور نیاز دارد.

نشست خادمان قرآن کریم آبان ماه هر سال برگزار می شود چه انتظاری از این نشست ها دارید؟

ـ حداقل انتظار توجه به حفظ تعادل بین برگزاری قرائات قرآنی چه داخلی و چه بین المللی با موضوع درک معانی و مفاهیم قرآنی است . اگر نظر خواهی از مردم به عمل آید آنها هم همین موضوع را مطرح می کنند.

یک آیه ای را نام ببرید که هر بار و در هر رویکرد معنایی تازه بر شما مکشوف کرده باشد؟

ـ اِنَّما امره اذا اَراد شَیئاً اَن یَقول له کُن فَیکون ، چنین آیه ای است . به نظر من خلقت کل هستی و حتی آیه اِن َّ الله علی َ کل شَی ٍ قَدیر را باید در پرتو این آیه مبارکه شناخت .

آیا واقعاً دیوان حافظ قرآن عجم است ؟

ـ خیر. نه دیوان حافظ و نه مثنوی مولوی با اینکه هر دو مقام و ارزش ادبی والایی دارند عاری از تخیّلات و اغراقهای شاعرانه و شطحیات صوفیانه نیستند بنابراین معادل قرار دادن آنها با قرآن که صرفاً کلام حق ّ است درست نیست .

حس و دریافت شما از مرگ و میزان آمادگی ذهنی برای چنین قضیه ای چگونه است ؟

ـ در شعر "از انتهای بیم " در کتاب "دیدار صبح " احساس خود را بیان کرده ام :

نوبت که در رسد

از پیله نگرانی بیرون خواهی رفت

و آخرین فرصت

طومار دلهره و عادت را

در هم خواهد پیچید

پس میزان آمادگی هم روشن است . این دید من نسبت به مرگ هر انسانی است خودم هم طبعاً مستثنی نیستم .

مهمترین مشکلات اجتماعی مردم را در چه می بینید؟

ـ بحران هویّت نسل بعد از انقلاب ، کثرت مفاسد اقتصادی و کمبود وجدان دینی .

چه چیز می تواند درد ناراستی و حب ّ و بغض رایج در جامعه ادبی ما را دوا کند؟

ـ کسی که در بوستان ادبیات کار می کند باید ادب داشته باشد. حب ّ و بغض از نشانه های بی ادبی و بی فرهنگی است مثلاً آنکه شعر می گوید باید بداند واژه شاعر همبستگی بسیار نزدیکی با شعور دارد و انسان با شعور میداند که فضل از جانب خداوند است و حقد و حسد و فرصت طلبی نشانه کوردلی و حقارت طبع و خدانشناسی است .

از ویژگی های ترجمه قرآن حکیم بگوئید؟

ـ یکی اینکه تحت اللفظی نیست و هموطنان کراراً از این بابت اظهار رضایت کرده اند; حتّی جایی فعل ماضی در آیه بکار رفته امّا موضوع در زبان فارسی دارای مفهوم مداومت و قاعده کلی است ، در چنین موردی من مضارع ترجمه کرده ام و در زیرنویس هم توضیح داده ام . طبعاً با آشنایی به اصول و مبانی ترجمه ، اوّل دستور ترجمه را که انتقال پیام بویژه در مورد متون مذهبی است رعایت کرده ام . ویژگی دیگر اینکه برای اولین بار نامهای خداوند (اسمأالحسنی ) در ارتباط با مضامین آیات ترجمه شده اند; همانگونه که در کتاب "ترجمه مفاهیم بنیادی قرآن مجید" شرح داده ام با این پیوند مقصد آیاتی که مزیّن با نامهای خداوند هستند با نتیجه گیری شاخصی که در آیه اراده فرموده شده نائل می شوند. ویژگی دیگر اینکه در هر دو زبان فارسی و انگلیسی ارتباط آیات را با علامات نقطه گذاری حفظ شده زیرا گاهی چند آیه دنبال هم یک موضوع را کامل می کنند و در زبان انگلیسی خواننده تصور می کند با نقطه در پایان آیه معنی تمام شده است . همچنین با استفاده از دانستنی های تفسیری هر جا که به درک مطلب برای خواننده کمک می شده به تعمیم معنی و توضیح پرداخته ام و در استدلال آیات معمولاً از خود قرآن استمداد جسته ام .

چگونه می توان از خطر تحجّرگرایی دینی جلوگیری کرد؟

ـ بواسطه مطابق روز کردن برخی احکام فقهی و سنّت ها: مثلاً در قرآن مجید همراه حکم نماز در ۲۶ آیه احکام اقیموا الصلوة و آتوا الزکَوة با هم آمده امّا زکات در عصر بانک های جهانی و سرمایه های میلیاردی همچنان به کشمش و گاو و گوسفند و نقره و طلا تعلق می گیرد و انکار آن را بر همگان آسان می کند زیرا اکثریت قریب به اتفاق می توانند بگویند: «ما از این چیزها نداریم که زکات بدهیم » به این ترتیب حکم زکات که عامل بزرگ فقرزدایی است و می تواند برای مصارف تأمین اجتماعی هزینه گردد پس از مراجعه به رساله ها به سبب عدم تطابق با امکانات مادی زمان معاصر مهر تعطیل بر آن زده می شود و پرداخت کنندگان همان کارمندان دولت هستند که زکات به عنوان پرداخت مالیات از حقوق ماهانه غیر کافی آنها کسر می شود. مبلغ زکات در یک حکومت اسلامی با تعیین میزان "عفو" که دارایی مازاد بر نیاز است باید به خزینه دولت واریز شود تا وسیله فقرزدایی گردد و طوفان انحطاط نتواند زندگی جامعه را در هم بپیچد. از سوئی خمس که فقط یک آیه درباره آن نازل شده آنهم در متن و زمینه غنائم جنگی چون به صورت وجوه نقدی به مقامات دینی پرداخت می شود میزان آن به اطّلاع عموم نمی رسد و اینطور که نظرخواهی نشان میدهد اکثر پرداخت کنندگان سرمایه داران اهل تقلید و متدین بازار هستند.سکوت دیگری که از سوی علمای مسلمان جهان و کنفرانس اسلامی باید در هم شکسته شود موضوع به واقع حیاتی و در عین حال پرمخاطره "رَمی جمرات " در انجام مناسک حج است . این سنت که در قرآن هم ذکری از آن به میان نیامده بدون در نظر داشتن شرایط زمانی جمعیت جهان هر سال عامل کشتار عدّه ای مسلمان بی گناه که در این مراسم شرکت می کنند می شود; روزگاری که زائرین کم شمار از راههای دور سوار بر شترهای لاغر به زیارت خانه خدا نائل می شدند تا امروز که جمعیّت میلیونی توسط کاروان های بین المللی بر طیّاره های سریع السّیرِ قارّه پیما سوار می شوند تفاوت شگرفی دارد: شدت هجوم جمعیت به قدری مخوف است که کشتار آدم های ضعیف زیر پای مردان غول پیکرِ شتابزده غیر قابل اجتناب است . این سکوت برای منسوخ کردن یک امر غیر واجب ِ خطرآفرین ، نشانه عمل نکردن وظیفه مسئولان دینی در ابراز حقیقت است . مجموعاً به نظر من مطالعه و تعقّل و تدبّر در آیات قرآن از سوی همگان و اصلاح و پویا ساختن رساله های فقهی و حذف سکوت های مذکور از سوی علما در خنثی کردن خطر تحجّرگرایی دینی باید عواملی نافذ و اساسی به حساب آیند.

هایدگر می گوید:

"اهمیّت زبان بیشتر به اندوخته هایی است که دارد." نظر شما و آنچه به آن اضافه می کنید؟

ـ منظور زبان مکتوب است . بله ، زبان به عنوان وسیله در کلیه رشته های علمی سند می اندوزد و در تاریخ به ضبط حوادث می پردازد و اطّلاعات فراهم می آورد. امّا در ادبیات شکل بیان هم زبان نامیده می شود، زبان اثر که در قیاس ، کاربری آن مضاعف است : زبان به عنوان وسیله و زبان هنر ولی سنداندوزی ادبیات کمتر از پندآموزی آن است .

حک ّ و اصلاح در شعر خانم صفّارزاده چه جایگاهی دارد؟

ـ جایگاهی تکاملی ، هر جا که ضرورت داشته باشد.

به نظر شما مرگ شاعر چه زمانی اتّفاق می افتد؟

ـ وقتی که ترک حق گویی کند؛ و آنوقت فتوای نماز کردن بر او جایز است .

نظرگاههای شاعر مذهبی در ایران و غرب چه تفاوتهایی دارد؟

ـ در ادیان الهی پیوند شاعران با توحید اصلی مشترک است امّا نحوه پرداخت و بیان اندیشه دینی مثلاً بین اسلام و مسیحیت بنظر من تفاوت ماهوی دارد. در شعر اسلامی تبلیغ دین ، یادآوری ها، ذکر وقایع و استفاده از مضامین قرآنی عموماً صریح است ; قصد پندآموزی و دعوت به خیر و نیکی در آثار شعرای عارف همچون فروغی بسطامی ، عطّار، مولوی ، ناصر خسرو و بویژه سعدی به وضوح ادراک می شود در حالی که آثار شعرای متافیزیک همچون جان دان و جرج هربرت بیشتر جهت فلسفی و تجریدی دارند و خداشناسی نزد این شاعران امری شخصی و فاقد خطاب هدایتگر عام است . تی .اس .الیوت از شعرای دینی مستقل است ، هنر متعالی شعر او خواننده را هم به ارادت شاعر نسبت به دین توجه می دهد هم به ورود به اندیشه دینی ترغیب می کند.

التزام شعردینی به ساختار و اصول فنی بلاغت و صناعات ادبی ، بیان عریان و مستقیم در شعر دینی چگونه باید باشد؟

ـ شاعری که فنون ادبی را در سبک های کلاسیک و یا شعر نو می شناسد هر موضوع و مضمونی را که قصد بیان کند خواه دینی باشد خواه دنیایی ، در قالب های موردنظرش می گنجاند. بیان مستقیم و عریان هم عموماً در نوحه سرائی و مدح و منقبت های صِرف که شاعر در صدد شناساندن معیارها و میزان های جوهری و اخلاقی دین نمی باشد فرصت بروز و ظهور دارند. در این نمونه ها خلاقیت هنری ِ والا مدّنظر شاعر و خواننده و یا شنونده نیست .

در عدم مواجه شدن شعر معاصر با اقبال عامه چه عواملی دخیل است ؟ (مشکل شاعران ، مخاطبان ، نشر و توزیع آثار)

ـ از عوامل دخیل که مربوط به شخص شاعر می شود کم سوادی ، کمبود مطالعه ، خلأ معلومات ادبی و عمومی را باید نام برد. این دسته از شاعران حتّی کاربرد فعل معلوم و مجهول ، لازم و متعدی ، اسم و صفت را نمی دانند. یک روز به جوانی که شعرش را برای نقد و بررسی نزد من آورده بود گفتم : «چرا شما جوان ها دستور زبان را در نوشتار فارسی رعایت نمی کنید؟ گفت : «ما هنجارشکنی می کنیم .» به تحقیق آنها هرچه را که نمی شناسند می شکنند. البته بخشی از این نقص ها متوجه آموزش های دوران مدرسه می شود زیرا پایه معلومات عمومی و ادبی هر شخصیت فرهنگی در دوران پیش از دانشگاه نهاده می شود; ذوق شعر و شاعری و نویسندگی نوجوانان به ویژه در کلاس انشأ فرصت نمایان شدن پیدا می کند.فقدان نقد صریح و آگاهانه در کلاس و مطبوعات ، رواج ترجمه های تحت اللفظی از شعرهای خارجی ، به ویژه غربی ، تقلید از تفنن "پست مدرن " بدون گذار از مراحل تجربی مدرن ، از دیگر عوامل محسوب می شوند. جایگزینی سرگرمی اینترنت به جای نعمت ذوق پرور مطالعه کتاب یک کسالت بین المللی است که طبعاً ضرر آن متوجّه جوانان ما هم شده است .

به نظر شما یک شاعر تا چه حد موظّف است در جهت پروراندن شعائر عاشورا فعالیّت کند؟

ـ شاعر آرمانگرای دینی به نسبتی که در مبحث خداشناسی امام حسین (ع ) با شیفتگی مطالعه و اندیشه و غور کند بینش و وجدان دینی او رو به گسترش می نهد و الهامات غیبی هم دست او را می گیرند و موجب پالایش گوینده و خواننده شعر می شوند; پس اندیشیدن به حق و عدالت و مخلصانه عمل کردن وظیفه ای برای رسیدن به آرمان کمال حسینی است و حدّ و مرز ندارد.

چند شعار قرآنی بفرمائید که فکر می کنید در زندگی اجتماعی مسلمانان تأثیرگذار باشد و باعث تصحیح زندگیمان شود؟

ـ یَا اَیُّها الّذین َ اَمَنوا اَوُفو بِالعُقود این اوّلین آیه سوره مبارکه مائده درسی حیاتی به ما می دهد.

بدقولی ، وقت نشناسی ، پیمان شکنی ، بدون نظم و برنامه بسر بردن ، اهمّیت وقت دیگران را با بهانه های موهوم زیر پا گذاردن از دلائل عقب ماندگی زندگی مدنی و شخصی ماست . در خارج از ایران چه در اروپا و چه آمریکا چند نفری به من گفته اند: «تو آسیایی نیستی چون که به وقت و قول خودت پای بندی .» اگر با کسی قراری داشته باشم حتماً دقایقی قبل از زمان تعیین شده سر قرار حاضر می شوم . اگر به کسی قولی بدهم حتماً در انجام آن اقدام می کنم . امّا در ارتباط با مردم و حتّی برخی مسئولان عموماً شاهد عهدشکنی و بدقولی هستیم .آیه دیگر که قلب جامعه را زنده نگه میدارد مربوط به رعایت عدالت است در سوره انعام آیه ۱۵۲ می فرماید: وَ اِذَا قُلْتُم ْ فَاعْدِلوا وَ لَو کَان َ ذَا قُربی َ یعنی اگر در مقام گواه و داور سخن می گویید عدالت را در نظر داشته باشید هرچند داوری شما به ضرر نزدیکان و خویشاوندانتان تمام شود.

چند نمونه شعری :

ماشین آبی

در ایستگاه

ایستاده ایم

و ایستاده دماوند

در پیش جشم ما

وپرسشی به این سپیدی خاکستر

پیوسته

می پیوندد

دیوو ددش همیشه و حاضر

بند دگر کجاست

ما ایستاده ایم

در رهگزار دود

در خاری هنر

در ارجمندی جادو

و مغز های مضطرب بیمار

اندام مار دوش را

تصویر می کنند

ما سالهاست منتظر مقصد هستیم

ما در کمین حر کت و ما شین

ما در تقاطع تاریخی خیابان ها

در امتداد کوروش

و در نهایت تخت جمشید

در این صف بلند زمان

کاوه های پیر

با ما

کنار ما

خمیازه می کشند

شاید که اسب تند فریدون

اسب پولاد

از آسمان به زیر بیاید

ما را به مقصدی برساند

ماشین آبی شمران

انگار

آمدنی نیست.

□□□

تک درخت

تک درختم من

در این هامون پهناور

در این دشت ملال آور

مرا یاران همپا نیست

مرا یاران همگو نیست

نوای مهر یار جویباران

بانگ نوش چشمه ساران

در فضایی دور می میرد

و گوش من

پر است از نغمه های خشک تنهائی

در این صحرا مرا یاران دهشت زاست:

تگرگ در دو ابر بیم و رگبار جنون آمیز حرمانها

درونم زوزه ی گرگان تنهایی

کند غوغا

در این تاریکی شبها

دلم روشن نمی گردد ز پندار سراب آتوده ی فردا

نپاید پای من در گل

نمانم دیرگاه اینجا

سپاه ابر نزدیک است

در این دم یا دم دیگر

بر آید رعد و برق حسرت بی همزبانی

تا بسوزاند توانم را

و خاکستر کند این هستی گنگ

این سکوت جاودانم را

آثار دکتر طاهره صفارزاده :

قصه پیوندهای تلخ، ۱۳۴۱ (چاپ اول)

شعررهگذر مهتاب، از ۱۳۴۱ (چاپ دوم)

Red Umbrella The (سروده هایی به زبان انگلیسی)، آیووا ۱۹۶۷م. = ۱۳۴۷ش.

طنین در دلتا [و دفتر دوم]، از ۱۳۴۹(چاپ چهارم)

سدّ و بازوان، از ۱۳۵۰ (چاپ سوم)

سفر پنجم، از ۱۳۵۶ (چاپ ششم)

حرکت و دیروز، از ۱۳۵۷ (چاپ دوم)

بیعت با بیداری، از ۱۳۵۸ (چاپ سوم)

مردان منحنی، (چاپ اول)

دیدار صبح، از ۱۳۶۶ (چاپ دوم)

Selected Poems (گزیده اشعار:

فارسی و انگلیسی )، ۱۹۸۷م. = ۱۳۷۸ش. (چاپ اول)

در پیشواز صلح (در دست انتشار) ، ۱۳۸۵ (چاپ اول)

گزیده ادبیات معاصر ۱:

طاهره صفارزاده، از ۱۳۷۸ (چاپ دوم)

هفت سفر، ۱۳۸۴ (چاپ اول)

روشنگران راه، ۱۳۸۴ (چاپ اول)

اندیشه در هدایت شعر، ۱۳۸۴ (چاپ اول)

اصول ترجمه، نقد ترجمه، ترجمه

اصول و مبانی ترجمه:

تجزیه و تحلیلی از فن ترجمه ضمن نقد عملی آثار مترجمان، از ۱۳۵۸(چاپ هشتم)

ترجمه های نامفهوم، ۱۳۸۴(چاپ اول)

ترجمه مفاهیم بنیادی قرآن مجید (فارسی و انگلیسی)، از ۱۳۷۹(چاپ دوم)

ترجمه قرآن حکیم (سه زبانه – متن عربی با ترجمه فارسی و انگلیسی)، از ۱۳۸۰(چاپ هفتم)

ترجمه قرآن حکیم (دو زبانه متن عربی با ترجمه فارسی)، از ۱۳۸۲(چاپ دوم)

ترجمه قرآن حکیم (دو زبانه متن عربی با ترجمه انگلیسی)، ۱۳۸۵(چاپ اول)

لوح فشرده قرآن حکیم (سه زبانه – متن عربی با ترجمه فارسی و انگلیسی)، از ۱۳۸۳ (نشر دوم) کامل وجزء ۳۰ .

دعای عرفه (دعای امام حسین علیه السلام در روز عرفه (متن عربی با ترجمه فارسی)، از ۱۳۸۱ (چاپ دوم)

دعای ندبه و دعای کمیل (متن عربی با ترجمه فارسی)، از ۱۳۸۳ (چاپ دوم)

مفاهیم قرآنی در حدیث نبوی : گزیده ای از نهج الفصاحه با ترجمه فارسی و انگلیسی، از ۱۳۸۴ (چاپ دوم)

دعای جوشن کبیر، ۱۳۸۵ (چاپ اول)

طرح، سرپرستی و ویراستاری ۳۶ کتاب زبان تخصصی برای رشته های مختلف دانشگاهی (۱۳۵۹ ۱۳۷۶)

علی خطیر

منابع

- حرکت و دیروز/ صفارزاده طاهره/ انتشارات رواق:تهران ،۱۳۵۷

- سایت اینترنتی www.Aftab.ir (*)

----------------------------------------------------

(*) : http://www.aftabir.com/ 

-----------------------------------------------------------------------

lineزندگینامه دکتر طاهره صفّارزاده‌

دکتر طاهره صفّارزاده، شاعر، نویسنده‌، نظریه پرداز، محقق، مترجم و استاد دانشگاه، در روز ۲۷ آبان ۱۳۱۵ در خانواده‌ای متوسط با پیشینه‌ای از مردان و زنانی تلاشگر، عارف، مردمگرا و ستم ستیز در سیرجان به دنیا آمد. پدر و مادرش را در ۵سالگی از دست داد و تحت تکفل مادر بزرگ خود قرار گرفت که چشم پزشک و شاعر بود و در کرمان می زیست. خواهر بزرگترش نیز به اشاره مادربزرگ برای سرپرستی طاهره و رسیدگی به او ترک تحصیل کرد. او همواره طاهره را فرزند اول خود می‌دانست. طاهره در ۶سالگی تجوید، قرائت و حفظ قرآن را در مکتب محل آموخت‌. تحصیلات ابتدایی و متوسطه را در کرمان گذراند. نخستین شعرش را (به نام «بینوا و زمستان») در ۱۳سالگی سرود که نقش روزنامۀ دیواری مدرسه شد. اولین جایزه همان شعر را که یک جلد دیوان جامی بود، به پیشنهاد استاد باستانی پاریزی از دبیران آن زمان دبیرستان بهمنیار، از رئیس آموزش و پرورش استان دریافت کرد.

 

نزد مردم ایران شهرت طاهره صفّارزاده با شعر «کودک قرن»پدید آمد که در نخستین کتاب شعر او به چاپ رسیده و توصیفی از وضعیت فرزند یک مادر اشرافی و ترسیمی از انحطاط فرهنگ غربگرایانه بود.
سال ششم دبیرستان را با رتبه نخست به پایان رساند و در امتحان ورودی دانشگاه در رشته‌های حقوق‌، زبان و ادبیات فارسی، و زبان و ادبیات انگلیسی قبول شد. چون تردید در انتخاب داشت خانواده او به استخاره رجوع کردند و در نتیجه در رشتۀ زبان و ادبیات انگلیسی دانشگاه شیراز لیسانس گرفت‌. در این دوران بود که متوجه کاربردی نبودن واحدهای این رشته برای حال و آیندۀ دانشجویان ایرانی شد.
در پی جدایی از سه سال زندگی با همسری معتاد و غیر قابل تحمل، به همراه فرزندش به تهران مهاجرت کرد. مدتی برای گذران زندگی به کار در یک شرکت بیمه، تدریس زبان انگلیسی و نوشتن داستان برای مطبوعات پرداخت. همزمان با مسئولیت صفحۀ شعر یکی از مجلات، به عنوان مترجم متون فنی در شرکت نفت استخدام شد اما به دنبال یک سخنرانی در اردوی تابستانی فرزندان کارگران شرکت نفت علیه تبعیض موجود و عوامل ستمی که مایۀ فقر و محرومیت کارگران و فرزندان آنها بود، مجبور شد کار خود را ترک کند.

شاعری جهانی
طاهره صفّارزاده مدتی پس از درگذشت فرزندش برای ادامه تحصیل به انگلستان و سپس به آمریکا رفت‌. در دانشگاه آیووا، هم در گروه نویسندگان بین‌المللی پذیرفته شد و هم به کسب درجه MFA نایل آمد. MFA (مخفف Master of Fine Arts به معنی: استاد هنرهای زیبا) درجه ای مستقل از PhD است که به نویسندگان و هنرمندانی دارای لیسانس در یک رشتۀ هنری یا ادبی که داوطلب تدریس در دانشگاه باشند اعطا می‌شود. آنها باید قبل از ورود به این دورة تحصیلی از عهدة امتحانی جامع که حتی برای دانشجویان آمریکایی دشوار است ــ برایند. در این دوره، شاعران و نویسندگان به جای یادگیری محفوظات، به آموختن نقد ادبی به ‌صورت نظری و عملی و اجرای پروژه‌های ادبی و هنری متنوع شامل مطالعات وسیع دربارۀ آثار نویسندگان، شاعران و هنرمندان می‌پردازند. همچنین باید یک رشتۀ دیگر را به عنوان هنر دوم برگزینند. دورۀ آن یک سال بیش از فوق لیسانس است و استخدام دارندۀ این مدرک برای تدریس نظری و عملی در دانشگاههای آمریکا با پایۀ دکتری صورت می‌گیرد. طاهره صفّارزاده، ضمن گذراندن دروس دیگر، برای درسهای اصلی «شعر امروز جهان‌«، موضوعهای «نقد ادبی‌«، «نقد عملی ترجمه» و«سینمای مستند» را انتخاب کرد. سینما را نیز به عنوان هنر دوم برگزید و دو فیلم کوتاه ساخت.
در این دوران طاهره صفّارزاده در پی دست یافتن به زبان خاص شعری، و در نتیجۀ مطالعاتی مستمر، به تعاریف و نظریات جدیدی در زمینۀ هنر و به ویژه شعر توفیق یافت. نخستین نمونۀ این قبیل شعرهایش او را به شهرت، اعتبار و احترامی قابل توجه در میان شاعران و نویسندگان کشورهای مختلف جهان رساند و ارتباطهای ادبی متقابلی را میان او و شاعران و هنرمندان دیگر کشورها پدید آورد. کتاب The Red Umbrella (چتر سرخ) نام مجموعه ای کوچک از شعرهای انگلیسی طاهره صفّارزاده است که در سال ۱۹۶۸ میلادی از سوی دانشگاه آیووا به چاپ رسیده است. بسیاری از شعرهای این کتاب به زبانهای گوناگون شرقی و غربی ترجمه شده اند. هم اینک شعرهای انگلیسی طاهره صفّارزاده در برخی از کشورها به عنوان واحدهای درسی تدریس می شوند. اصل شعرهای انگلیسی یا ترجمۀ فارسی شعرهای او به زبانهای گوناگون، مایة انگیزش برخی از موسیقیدانان برای خلق آثاری بر اساس آنها بوده است. از جمله یوآخیم ف. و. اشنایدر (Joachim F. W. Schneider) موسیقیدان آلمانی بر روی ترجمة آلمانی خانم آنماری شیمل ــ خاور شناس و پژوهشگر معروف فرهنگ اسلامی ــ از چند شعر طاهره صفّارزاده موسیقی نهاده و دیوید فدرولف (David Federolph) موسیقیدان آمریکایی بر چند شعر کتاب The Red Umbrella موسیقی نهاده است.

علمی سازی ترجمه
در بازگشت به ایران اگرچه به دلیل روشنگریهای سیاسی در ایران و خارج، مشکلاتی برای استخدام دکتر طاهره صفّارزاده وجود داشت اما چون در کارنامه‌اش از ۴۸ واحد درسی ۸ واحد ترجمه ثبت شده بود و کمبود و نبود استاد ترجمه برای رشته‌های زبان خارجی باعث گله‌مندی گروههای زبان بود، در سال ۱۳۴۹ مقامات آن زمان با استخدام او در دانشگاه ملی (شهید بهشتی) موافقت کردند.
دکتر طاهره صفّارزاده پایه‌گذار آموزش ترجمه به عنوان یک علم و برگزارکننده نخستین کارگاه «نقد عملی ترجمه» در دانشگاههای ایران محسوب می‌شود. اگرچه سابقه برگردان آثار ادبی و مذهبی به ۲۰۰ سال قبل از میلاد مسیح می‌رسد اما تا اوایل سالهای ۱۹۶۰ میلادی، ترجمه‌، حرفه‌ای ذوقی و غیر آکادمیک به شمار می‌رفت و تدریس آن به برنامه‌های آموزشی دانشگاههای مغرب زمین راه نیافته بود. دانشگاه آیووا بنا به درخواست شاعران و نویسندگان «کارگاه نویسندگی‌»، اولین مرکزی بود که به گنجاندن این درس در برنامه آموزشی رشته‌های زبان و ادبیات اقدام ورزید. صفّارزاده حدود ۳ سال بعد در کنار نویسندگان دانشجو به بهره‌مندیهایی از این آموزش جدید دست یافت‌. در کلاس به سبب تنوع زبانهای خارجی در بین شرکت کنندگان‌، بررسی متون ترجمه شده‌، در تنها سطح صحّت وبلاغت زبان انگلیسی‌، فارغ از مقایسه با متن اصلی از سوی استاد انگلیسی زبان انجام می‌شد که در عین حال امری اجتناب‌ناپذیر بود. اما صفّارزاده با هدف علمی سازی وسامانبخشی ترجمه در ایران، با موافقت استادش به جای شرکت در کلاس به منظور تدوین یک روش جامع و کاربردی، با مراجعه به کتابخانه ها و کتابفروشیها به مطالعه، یادداشت برداری و گردآوری نوشته ها، سخنرانیها و عقاید صاحبنظران درباره روش ترجمه پرداخت و متد مورد نظر را یافت. بر این اساس از ابتدای تدریس خود در ایران روشی مبنی بر شناخت و تطابق مفهومی‌، دستوری و ساختاری دو زبان مبدأ و مقصد ابداع کرد و این شیوه پیشنهادی در درسی که سابقۀ تدریس قانونمند نداشت نزد بسیاری از همکاران وی الگو قرار گرفت‌. پس از پیروزی انقلاب اسلامی تعیین کتاب «اصول و مبانی ترجمه‌« اثر وی به عنوان کتاب درسی، در شناخت نظریه‌ها و نقد عملی ترجمه به ویژه برای دانشجویان رشتۀ ترجمه‌ مفید افتاد. این کتاب در کارگاههای ترجمه مورد استفاده قرار گرفت و نقشی مؤثر در صحنۀ ترجمۀ ایران ایفا کرد. چند سال بعد بود که کتابی در این علم در انگلستان منتشر شد.

شعر طنین، طنین شعر
طاهره صفّارزاده در زمینه شعر و شاعری هم به دلیل مطالعات و تحقیقات ادبی در زمینة شعر امروز، به معرفی زبان و سبک جدیدی از شعر توفیق یافت که عنوان «شعر طنین» بر آن نهاد؛ زمزمه ای روشنفکرانه که بی دغدغۀ وزن، با استعاره ای روشن، حرکتی در ذهن خواننده بیاغازد. از آنجا که نمونه های این قبیل شعرهای طاهره صفّارزاده با توجه به مضامین و درونمایه های خود از گونۀ شعر مقاومت دینی و طنز سیاسی‌ به شمار می آمد و حکومت‌پسند نبود، شعر طنین‌ در آغاز بسیار بحث‌انگیز شد. سرانجام در سال ۱۳۵۵ به اتهام نوشتن شعر مقاومت دینی و امضا نکردن برگۀ عضویت اجباری در حزب رستاخیز از دانشگاه اخراج شد.
درونِ ‌‌مذهبی صفّارزاده در ایام خانه نشینی و مشاهده پاره‌ای خیانتهای سیاسی و اجتماعی، بیش از پیش متوجه حمایت خداوند گردید و تحوّلی شدید در وی ایجاد شد آن گونه که در زمان خانه‌نشینی، تمام وقت خود را وقف خواندن تفاسیر و مطالعات قرآنی کرد. کتاب «سَفَر پنجم» او که دربرگیرنده اشعار مقاومت با مضامین دینی است در سال ۱۳۵۶ تنها در دو ماه به سه چاپ با شمارگان سی هزار رسید.

زیربنای حوزۀ هنری و مسئولیتهای تازه
طاهره صفّارزاده با آگاهی از خلأ فرهنگی نهضت اسلامی‌، در آغاز نهضت به کمک نویسندگان سرشناس و متعهد مسلمان اقدام به تأسیس مرکزی به نام «کانون فرهنگی نهضت اسلامی» کرد. در مدت مسئولیت او قبل از پیروزی انقلاب اسلامی حدود ۳۰۰ هنرجو در رشته‌های سینما، عکاسی‌، تئاتر، نقاشی‌، گرافیک‌، شعر و داستان‌، به همت استادانی که توقع حق التدریس نداشتند، در آن مرکز پرورش یافتند که اندکی بعد از چهره ها و مسئولان فرهنگی و هنری انقلاب اسلامی شدند. کانون فرهنگی نهضت اسلامی‌ پس از آن که صفّارزاده آن را به جوانها واگذار کرد، به «حوزۀ اندیشه و هنر اسلامی» و بعدها به «حوزۀ هنری سازمان تبلیغات اسلامی» تغییر نام داد.
وی در سال ۱۳۵۸ با دکتر عبدالوهاب نورانی وصال، ادیب، شاعر، نویسنده و استاد دانشگاه ازدواج کرد و این زندگی مشترک تا زمان درگذشت آن استاد (دیماه ۱۳۷۳) ادامه داشت.
دکتر طاهره صفّارزاده پس از پیروزی انقلاب اسلامی از سوی همکاران خود در دانشگاه شهید بهشتی به عنوان رئیس دانشگاه و نیز رئیس دانشکدۀ ادبیات انتخاب شد. همزمان با سرپرستی دانشکده ادبیات «طرح بازآموزی دبیران‌« را به اجرا درآورد که از طرحهای ضروری برای برطرف ساختن نقاط ضعف آموزشهای پیش از دانشگاه است.

طرح زبان تخصصی دانشگاهها
در سال ۵۹ برخی گروهها با تدریس زبانهای خارجی در ایران مخالفت کردند. اما پیرو مقالات انتقادی دکتر طاهره صفّارزاده درباره ضرورت آموزش زبانهای خارجی در رشته‌های علمی، از سوی ستاد انقلاب فرهنگی برای مسئولیت برنامه‌ریزی زبانهای خارجی از وی دعوت به عمل آمد. در این مسئولیت با همکاری استادان باتجربه تغییرات مفیدی در برنامه‌ها پدید آورد و پیرو طرحی که از سوی او تقدیم ستاد انقلاب فرهنگی گردید و به تصویب رسید برای نخستین بار برای کلیه رشته‌های علمی دانشگاهها کتابهای زبان تخصصی به زبانهای انگلیسی‌، فرانسه‌، آلمانی و روسی در سطوح مختلف تألیف شد. این فعالیت ارزشمند، در آموزش علوم و فنون، پژوهشهای علمی و ارتباط متقابل با جهان خارج در جهت استقلال علمی و فرهنگی در سالهای بعد از انقلاب بسیار مؤثر بوده است‌. وی حدود ۱۷ سال بدون چشمداشت مادی سرپرست اجرایی طرح بود. ۳۶ عنوان از ۸۰ عنوان کتابی که به همت دکتر صفّارزاده به نظام آموزشی دانشگاههای کشور راه یافتند، برخوردار از ویراستاری خود اوست‌. پس از آن به دلیل عدم موافقت سازمان «سمت» با روزآمدسازی متون زبان تخصصی از این طرح کناره گرفت و خانه-نشین شد.

نظریه پردازی و حرکت آفرینی

دکتر طاهره صفّارزاده نظریه ها و فکرهای ارزنده‌ای در زمینه نقد ادبی‌، نقد ترجمه و ترجمه تخصّصی‌ به جامعه ادبی و علمی عرضه کرده است‌. «نظریۀ ترجمه تخصصی»‌ که تأثیر آن موفقیت در آموختن رشته‌های مختلف علمی از طریق تمرکز ذهن بر واژگان تخصصی است‌، به تأیید متخصصان مغز و اعصاب رسیده است‌. تمرینهای «معادلیابی واژگان تخصصی» به منظور تأمین این هدف آموزشی‌، بر اساس همین نظریه، از سوی مؤلفان کلیۀ کتابهای زبان تخصصی در این کتابها گنجانده شده است‌. نیز در زمان همکاری او با فرهنگستان زبان و ادب فارسی طرح وی برای تهیۀ «فرهنگهای تخصصی» که با ضوابط علمی و پیشنهادهای جدید تدوین شده بود، به تصویب رسید و مورد بهره‌برداری اهل علم قرار گرفت‌. او همچنین پیشنهاددهندۀ تأسیس «مرکز ترجمۀ قرآن به زبانهای خارجی» و نیز «انجمن قلم» بوده است.
در «فستیوال شعر آسیایی داکا» که در سال ۱۳۶۵ (۱۹۸۷ میلادی) برپا شد، مسئولان برگزاری جشنواره، دکتر طاهره صفّارزاده را به عنوان یکی از پنج عضو بنیانگذار کمیتۀ ترجمۀ آسیا برگزیدند. رئیس فستیوال درباره این انتخاب گفت‌: “ما معتقدیم که یک نفر، آن هم در این سر دنیا از علم ترجمه حرف زده و اصولی عرضه کرده و آن یک نفر خانم دکتر صفّارزاده است‌.”

در خدمت متون مقدس
ضمن برنامه‌ریزی زبانهای خارجی‌، به پیشنهاد دکتر صفّارزاده درسی با عنوان «بررسی ترجمه‌های متون اسلامی» در برنامه گنجانده شد و تدریس این واحد درسی موجب توجه این استاد ترجمه به اشکالهای معادلیابی ترجمه‌های فارسی و انگلیسی قرآن مجید گردید. وی در کتاب «ترجمه‌ی مفاهیم بنیادی قرآن مجید» به کشف یکی از کاستیهای مهم ترجمه‌های فارسی و انگلیسی – یعنی عدم ایجاد ارتباط نامهای خداوند (اسماءُ الحسنی‌) با آیات قرآن از سوی مترجمان – دست یافته است که این تشخیص می‌تواند سرآغاز تحولی در ترجمۀ کلام الهی به زبانهای مختلف باشد. این برخورد علمی او را برانگیخت که به خدمت ترجمه قرآن به دو زبان انگلیسی و فارسی همت گمارد. «قرآن حکیم» حاصل ۲۷ سال مطالعۀ قرآن مجید، آموختن زبان عربی و تحقیق و یادداشت‌برداری از تفاسیر و منابع قرآنی است که از مراجعه به کلام الهی برای کاربرد در شعر آغار شد و به ترجمه ای مفهومی، سلیس، روان و قابل فهم همگان از قرآن به دو زبان انجامید. شرح این توفیق در مقدمه کتاب «ترجمه‌ی مفاهیم بنیادی قرآن مجید» و نیز دو مقدمه فارسی و انگلیسی «قرآن حکیم‌« آمده است‌.
این ترجمه و تجربة حاصل از آن، دکتر صفّارزاده را موفق به ترجمة برخی از مشهورترین متون یا دعاهای مورد توجه شیعیان کرد که آنها نیز همین ویژگیهای ترجمة مفهومی را دارند. استقبال فارسی زبانان و انگلیسی زبانان از این ترجمه ها نشان می دهد که تا چه اندازه جای این گونه برگردانها از متون مقدس خالی است.

نمونه و افتخارآفرین
دکتر صفّارزاده در سال ۱۳۷۱ از سوی وزارت علوم و آموزش عالی به عنوان «استاد نمونه» معرفی شد. در سال ۱۳۸۰ نیز پس از انتشار ترجمۀ «قرآن حکیم‌« به افتخار عنوان «خادم‌القرآن‌« نایل آمد.
وی در ماه مارس سال ۲۰۰۶ میلادی همزمان با برپایی جشن روز جهانی زن‌، از سوی «سازمان نویسندگان آفریقا و آسیا» (Afro-Asian Writers’ Organization) به عنوان شاعر مبارز و زن نخبه و دانشمند مسلمان برگزیده شد. در بخشی از نامۀ این سازمان آمده است: «از آنجا که دکتر طاهره صفّارزاده ــ شاعر و نویسندۀ برجستۀ ایرانی ــ مبارزی بزرگ و نمونۀ والای یک زن دانشمند و افتخارآفرین مسلمان است، این سازمان ایشان را به پاس سابقۀ طولانی مبارزه و کوششهای علمی گسترده به عنوان شخصیت برگزیدۀ سال جاری انتخاب کرده است.»
در نخستین جشنوارۀ بین المللی شعر فجر که بهمن ۱۳۸۵ برگزار شد، هیئت داوران با بیشترین آرا طاهره صفّارزاده را به عنوان برگزیدۀ بخش شعر نو (سپید و نیمایی) معرفی کردند.

در عرصۀ تألیف و ترجمه
از دکتر طاهره صفّارزاده علاوه بر مقالات و مصاحبه‌های علمی و اجتماعی، تاکنون یک مجموعۀ داستان، ۱۲ مجموعۀ شعر، ۵ گزیدۀ اشعار و ۱۳ اثر ترجمه یا درباره نقد ترجمه در زمینه‌های ادبیات‌، علوم، قرآن، علوم قرآنی، حدیث و علوم حدیث انتشار یافته وگزیده سروده‌های او به زبانهای گوناگون جهان ترجمه شده‌اند.
آثار دکتر طاهره صفّارزاده
قصه

شعر

گزیدۀ شعر

اصول ترجمه، نقد ترجمه، ترجمه

برای آگاهی از زندگی، اندیشه ها و آثار دکتر طاهرة صفارزاده می توانید به کتاب زیر مراجعه فرمایید:
« بیدارگری در علم و هنر: شناختنامة طاهره صفّارزاده (شاعر، نظریه پرداز، مترجم، دین پژوه و عارف ایرانی)»، به کوشش سیّد علی محمّد رفیعی، نشر هنر بیداری، تهران، ۱۳۸۶٫ ۲٫ The Red Umbrella (چتر سرخ) (سروده‌هایی به زبان انگلیسی)، آیووا ۱۹۶۷م. = ۱۳۴۷ش. ۳٫ دفتر دوم، از ۱۳۴۹(چاپ چهارم) ۹٫ دیدار صبح، از ۱۳۶۶ (چاپ دوم) ۱۰٫ روشنگران راه،‌ ۱۳۸۴ (چاپ اول) ۱۲٫ از جلوه های جهانی، ۱۳۸۶ (چاپ اول) ۲٫ Selected Poems (گزیده اشعار: فارسی و ‌انگلیسی‌)، ۱۹۸۷م. = ۱۳۷۸ش. (چاپ اول)؛ و چاپ دوم آن با عنوان:The Whiteness of the Black’s Voice (سپیدی صدای سیاه)، ۲۰۰۶ م. = ۱۳۸۵ ش. ۳٫ اندیشه در هدایت شعر، ۱۳۸۴ (چاپ اول) ۵٫ طنین بیداری، ۱۳۸۷(چاپ اول) ۸٫ معجزه (لوح فشرده صوتی و ترجمه قرآن حکیم، جزء ۲۹ و جزء ۳۰)، از ۱۳۸۴ (نشر دوم) ۹٫ ترجمۀ دعای عرفه: دعای امام حسین علیه‌السلام در روز عرفه (متن عربی با ترجمه فارسی)، از ۱۳۸۱ (چاپ دوم) ۱۳٫ گزیدۀ نهج البلاغه (متن عربی با ترجمه فارسی و انگلیسی)، ۱۳۸۷(چاپ اول) ۱٫ پیوندهای تلخ، ۱۳۴۱ (چاپ اول) ۱٫ رهگذر مهتاب، از ۱۳۴۱ (چاپ دوم) ۴٫ طنین در دلتا، از ۱۳۴۹(چاپ چهارم) ۵٫ سدّ و بازوان، ‌از ۱۳۵۰ (چاپ سوم) ۶٫ سَفَر پنجم،‌ از ۱۳۵۶ (چاپ ششم) ۷٫ بیعت با بیداری، از ۱۳۵۸ ‌(چاپ سوم) ۸٫ مردان منحنی، از ۱۳۶۶ (چاپ دوم) ۱۱٫ در پیشواز صلح‌، از ۱۳۸۵ (چاپ دوم) (چاپ اول آن به عنوان نخستین کتاب از مجموعۀ «گزیده ادبیات معاصر» با عنوان: «گزیده ادبیات معاصر- ۱: طاهره صفارزاده»، از ۱۳۷۸ به وسیلۀ نشر نیستان منتشر شد و به چاپهای متعدد رسید.) ۱٫ حرکت و دیروز، از ۱۳۵۷ (چاپ دوم) ۴٫ هفت‌سفر، ۱۳۸۴ (چاپ اول) ۱٫ اصول و مبانی ترجمه: تجزیه و تحلیلی از فن ترجمه ضمن نقد عملی آثار مترجمان، از ۱۳۵۸ (چاپ هشتم)‌ ۲٫ ترجمه‌های نامفهوم،‌ از ۱۳۸۴ (چاپ دوم) ۳٫ ترجمه ی مفاهیم بنیادی قرآن مجید (فارسی و انگلیسی)، از ۱۳۷۹ (چاپ دوم) ۴٫ ترجمه قرآن حکیم (سه زبانه: متن عربی با ترجمه فارسی و انگلیسی)، از ۱۳۸۰ (چاپ هفتم) ۵٫ ترجمه قرآن حکیم (دو زبانه: متن عربی با ترجمه فارسی)، از ۱۳۸۲ (چاپ دوم) ۶٫ ترجمه قرآن حکیم (دو زبانه: متن عربی با ترجمه انگلیسی)، ۱۳۸۵ (چاپ اول) ۷٫ لوح فشرده قرآن حکیم (سه زبانه: متن عربی با ترجمه فارسی و انگلیسی)، از ۱۳۸۳ (نشر دوم) ۱۰٫ ترجمۀ دعای ندبه و دعای کمیل (متن عربی با ترجمه فارسی)، از ۱۳۸۳ (چاپ دوم) ۱۱٫ مفاهیم قرآنی در حدیث ‌نبوی: گزیده‌ای از نهج‌الفصاحه با ترجمه فارسی و انگلیسی، از ۱۳۸۴ (چاپ دوم) ۱۲٫ ترجمۀ دعای جوشن کبیر، ۱۳۸۵ (چاپ دوم)

خلاصه ای از فعالیت ها و خدمات علمی و فرهنگی دکتر طاهره صفارزاده :

۲- مترجم تحول‌گرا و بنیان‌گذار نقد علمی ترجمه در جهان ، مؤلف نخستین کتاب درباره اصول و مبانی ترجمه، داری نظریه‌هیی مهم درباره آموزش زبان، زبان علم و ترجمه تخصصی که به تیید اهل فن در جهان رسیده است. ۳- مبتکر و سرپرست طرح زبان تخصصی دانشگاه‌هی پس از انقلاب فرهنگی که بدون چشمداشت مادی به مدت ۱۶ سال از طریق سرپرستی تألیف ۸۰ کتاب زبان ویژه تخصصی بری کلیه رشته‌ها باعث جهشی علمی در دانشگاه‌هی کشور شد و ۳۶ جلد از آن مجموعه از ویراستاری یشان برخوردار شد. ۴- مترجم قرآن حکیم به زبانهی فارسی و انگلیسی و برخی از مشهورترین دعاها و متون شیمی بر پیه علم ترجمه به صورت ترجمه مفهومی، به ویژه بسیاری از غیر یرانیان (همچون هموطنان یرانی) پس از مطالعه قرآن حکیم که بری نخستین بار است که پیام قرآن و معنی و مفهوم یات آن را در می‌یابند. ۵- مؤسس”کانون فرهنگی نهضت اسلامی” قبل از پیروزی انقلاب اسلامی به یاری نویسندگان و هنرمندان سر شناس که (سپس به “حوزه اندیشه و هنر اسلامی” و “حوزه هنری سازمان تبلیغات اسلامی” تغییر نام داد.) سرمیه‌هی نظری بری باروری نسل ادبی و هنری انقلاب را در اختیار آنان نهاد. ۶- داری درجه استادی هنرهی زیبا از دانشگاه یووا. ۷- استاد و رئیس دانشگاه شهید بهشتی و دانشکده ادبیات آن به انتخاب همکاران آن دانشگاه پس از پیروزی انقلاب. ۸- پیشنهاد دهنده طرح باز‌آموزی دبیران و مجری طرح در تعطیل دانشگاه‌ها. ۹- استاد نمونه و خادم قرآن کریم. ۱۱- منتخب از سوی “سازمان نویسندگان آفریقا و آسیا” به عنوان شاعر مبارز و زن نخبه، افتخار آفرین و دانشمند مسلمان در سال ۲۰۰۶ ۱۲- شاعر برگزیده به انتخاب نخستین جشنواره بین المللی فجر. ۱۳- پیشنهاد دهنده تأسیس “مرکز ترجمه قرآن به زبان‌هی خارجی” و “انجمن قلم”. ۱۴- مؤلف ۱۶ کتاب شعر و اثر ترجمه، نقد ترجمه یا اصول ترجمه. ۱۵- گزیده نهج‌البلاغه (عربی، فارسی، انگلیسی)، ۱۳۸۷ ۱۶- کتاب بیداری طنین ۱- شاعر و نظریه پرداز شعر مقاومت دینی، با سابقه طولانی مبارزه با استعمار و استبداد، داری نظریه هیی مهم در زمینه شعر و نقد ادبی، که اشعار یشان در کشور و به ویژه خارج از یران همواره مورد استقبال آزادیخواهان، استقلال طلبان و مبارزان انساندوست بوده و در برخی دانشگاه‌هی جهان تدریس می‌شود و به وسیله افرادی همچون خانم آنماری شیمل به زبان‌هی مختلف ترجمه شده است. شاعران متعهد نسل انقلاب نیز خود را تحت تأثیر ین شاعر می‌دانند. ۱۰- یکی از ۵ عضو اصلی کمیته ترجمه آسیا.(**)

-----------------------------------------------------------------------------------------------------

(**) - http://www.quranct.com/ 

-----------------------------------------------------------------------------------------------------

 این بانوی فرهیخته در آبان 1387 به رحمت ایزدی پیوست و در جوار امام زاده صالح شمیران ( تهران ) آرمید.