اهمیت شب قدر

آغاز سال

یکی از دلایل اهمیت شب قدر آن است که تمام امور هستی و برنامه های مربوط به زندگی انسان در شب قدر تقدیر و اندازه گیری شده، به امضای حجت خدا به عنوان قطب عالم امکان می رسد و تا شب قدر آینده براساس آن تقدیر و اندازه گیری، اداره می شود. با توجه به این بینش، شب قدر آغاز سال بوده، به این دلیل اهمیت زیادی دارد.

چنان که از امام باقر(علیه السلام) نقل شده است: «یقدر فی لیله القدر کل شییء یکون فی تلک السنه الی مثلها من قابل من خیر و شر و طاعه و معصیه و مولود و اجل او رزق فما قدر فی تلک السنه و قضی فهو المحتوم؛ تمام امور سال تا شب قدر آینده، در شب قدر، تقدیر، اندازه¬گیری و امضا می¬گردد. هر خیر و شر، طاعت و معصیت، تولد و مرگ و روزی افراد، همه در این شب معین می¬گردد. آن¬چه در [شب قدر] این سال تقدیر و امضا گردید، حتمی می¬شود.»47

در بیان دیگری از امام صادق(علیه السلام) آمده است: «لیله القدر هی اول السنه و هی آخرها؛ شب قدر آغاز سال و پایان آن است.»48 در روایت دیگر آمده است: «لیله القدر هی اول السنه؛ شب قدر آغاز سال است.»49

امام صادق(علیه السلام) فرمود: «رأس السنه لیله القدر یکتب فیها ما یکون من السنه الی السنه؛ شب قدر آغاز سال است و حوادث جهان تا سال آینده و تا شب قدر آینده نوشته می¬شود.»50

 

شب ولایت

یکی از دیگر امتیازات شب قدر آن است که شب ولایت امیرمؤمنان(علیه السلام) است. براساس آن¬چه از روایات اسلامی برمی¬آید، در کنار سایر امور هستی که در شب قدر تقدیر، اندازه¬گیری و امضا می¬گردد، ولایت اهل بیت نیز در این شب مقدر و امضا گردیده است. چنان که «مفضل بن عمر» نقل می¬کند: «ذکر عند ابی عبدالله انّا انزلناه فی لیله القدر. قال: ما أبین فضلها علی السور! قال: قلت: و ای شییء فضلها؟ قال: نزلت ولایه امیرالمؤمنین فیها. قلت: فی لیله القدر التی نرتجیها فی شهر رمضان؟ قال: نعم؛ هی لیله قدّرت فیها السموات و الارض و قدّرت فیها ولایه امیرالمؤمنین فیها؛ در محضر امام صادق(علیه السلام) بودیم و سخن از سوره¬ی قدر به میان آمد. امام فرمود: فضیلت سوره¬ی قدر بر سایر سوره¬ها آَشکار است. عرض کردم: فضیلت سوره¬ی قدر چیست؟ امام فرمود: در شب قدر ولایت امیرمؤمنان نازل شده است. پرسیدم: در همان شب قدری که امیدواریم در ماه رمضان باشد؟ امام فرمود: بله. همین شب قدری که در ماه رمضان قرار دارد؛ شبی است که در قرآن آسمان و زمین و ولایت امیرمؤمنان تقدیر و امضا شده است.»51

در روایت دیگری از حضرت علی(علیه السلام) آمده که فرمود: رسول خدا خطاب به من فرمود: «یا علی اتدری ما معنی لیله القدر؟ فقلت: لا، یا رسول الله فقال: ان الله تعالی قدّر فیها ما هو کائن الی یوم القیامه فکان فیما قدّر ولایتک و ولایه الائمه علیهم السلام من ولدک الی یوم القیامه، ای علی آیا می¬دانی معنای شب قدر چیست؟ من عرض کردم نه ای رسول خدا. پیامبر فرمود: خداوند متعال در این شب آن¬چه که تا روز قیامت اتفاق خواهد افتاد، تقدیر و اندازه¬گیری می¬کند. در میان اموری که در این شب مقدر می¬گردد، ولایت تو و ولایت امامانی از فرزندان تو تا روز قیامت نیز هست.»52

براساس این روایات این شب، شب ولایت اهل بیت(علیهم السلام) است چرا که ولایت ایشان در این شب مقدر گردیده است. فرشتگان نیز در این شب به محضر امام زمان(عجل الله تعالی فرجه الشریف)، نازل می¬گردند.

 

تعیین سرنوشت

شاید هیچ چیزی برای انسان¬ها، مهم¬تر از سرنوشت آنان نباشد. همه¬ی آدم¬ها دوست دارند سرنوشت خوب داشته، در زندگی خوش¬بخت و سعادت¬مند باشند.

با توجه به ابدیت زندگی در جهان آخرت، خوش¬بختی و سعادت¬مندی در آن، برای همه¬ی انسان¬ها، به¬ویژه باورمندان به جهان آخرت اهمیت فراوانی دارد.

از آن¬جا که بین زندگی دنیا و آخرت پیوند و ارتباط عمیقی وجود دارد طبیعی است که خوش¬بختی در زندگی دنیا، در سعادت¬مندی جهان آخرت نیز تأثیرگذار است. براساس آیات و روایات اسلامی در شب قدر سرنوشت انسان¬ها در این دنیا تقدیر و اندازه¬گیری می¬گردد. بنابر این، این مقدرات نه تنها در دنیا که در آخرت نیز تأثیرگذارند.

 

نزول فرشتگان

یکی از مهم¬ترین روی¬دادهای شب قدر نازل شدن فرشتگان است. براساس آیات و روایات اسلامی، در شب قدر فرشتگان زیادی به اذن پروردگار فرود می¬آیند. «تنزل الملائکه و الروح فیها باذن ربهم من کل امر؛ فرشتگان و روح در آن شب به اذن پروردگارشان برای هر کاری نازل می¬شوند.»53

در روایات اهل بیت(علیهم السلام) نیز این امر مورد تأکید قرار گرفته است، چنان که ابن عباس از پیامبر اکرم(صلی الله علیه وآله) نقل کرده است: «اذا کان لیله القدر، تنزل الملائکه الذین هم سکان سدره المنتهی و منهم جبرئیل فینزل جبرئیل و معه ألویه، ینصب لواء منها علی قبری و لواء علی بیت المقدس و لواء علی مسجد الحرام و لواء علی طور سینا و لایدع مؤمناً و لامؤمنه الا سلام علیه الا من مدن الخمر و آکل لحم الخنزیر؛ هر گاه شب قدر شود فرشتگانی که ساکنان سدره المنتهی هستند و یکی از آنان جبرئیل است نازل می¬شوند. هنگامی که جبرئیل نازل می¬شود، پرچم¬هایی در دست دارد. یکی از آن پرچم¬ها را بر روی قبر من و بقیه را در بیت المقدس، مسجدالحرام و طور سینا نصب می¬کند. هیچ مؤمنی را فروگذار نمی¬کند مگر این که بر او سلام می¬کند. جز شراب-خواران و خورندگان گوشت خوک.»54

در روایت دیگری از باقرین(علیهما السلام) آمده است: «تنزل فیها الملائکه و الکتبه الی السماء الدنیا فیکتبون ما یکون فی امرا سنه و ما یصیب العباد؛ در شب قدر فرشتگان و نویسندگان به¬سوی آسمان دنیا فرود می¬آیند و آن چه از امور و حوادث سال و چیزهایی که به بندگان در طول سال اصابت می¬کند، می¬نویسند.»55

 

مفسران اسلامی نیز به این امر تأکید ورزیده¬اند: «فرشتگان به¬ویژه جبرئیل با اجازه¬ی پروردگارشان نازل می¬گردند و این قرآن را با خود همراه دارند. در میان آسمان و زمین پخش می¬شوند و در این جشن جهانی شرکت می¬کنند. جشنی که واژگان این سوره¬ (¬ی-قدر) آن را به طرز شگفت¬آمیزی به تصویر کشیده است.»56

در شب قدر روح و جبرئیل و گروهی از فرشتگان که جز در این شب دیده نشده¬اند و سایر فرشتگان آنان را ندیده¬اند، به¬سوی زمین فرود می¬آیند. فرود آنان به¬دلیل اموری است که خداوند برای اداره¬ی جهان هستی تا شب قدر آینده مقدر کرده، است. فرشتگان در این شب بر هر انسان مؤمن و مؤمنه¬ای که عبور می¬کند، سلام می¬نمایند.57

براساس روایات شیعه فرشتگان در شب قدر به محضر امام معصوم(علیه السلام) که حجت و ولی خداست مشرف می¬شوند. چنان که از امام باقر(علیه السلام) نقل شده که فرمود: «یا ابا هذیل انا لا نخفی علینا لیله القدر انّ الملائکه لطوفون بنا فیها؛ای «ابا هذیل» شب قدر از ما پوشیده نیست، زیرا در شب قدر فرشتگان در اطراف، طواف می¬کنند.»58

 

نزول قرآن

از امتیازات مهم شب قدر، نازل شدن قرآن به¬عنوان نسخه¬ی شفابخش و کامل¬ترین قانون برای اداره¬ی زندگی بشر است. در منابع اسلامی آیات و روایات زیادی وجود دارد، که این امر را تأیید می¬کند. در قرآن کریم سه آیه در این رابطه وجود دارد که از جمع میان آن¬ها، می¬توان به این نتیجه رسید که قرآن کریم در شب قدر نازل شده است. در سوره¬ی بقره می¬فرماید: «شهر الرمضان انزل القرآن هدی للناس و بینات من الهدی و الفرقان. ..؛ ماه رمضان ماهی است که قرآن برای راه¬نمایی مردم و نشانه¬های هدایت و فرق میان حق و باطل نازل شده است.»59

در سوره¬ی دخان می¬فرماید: «انّا انزلناه فی لیله المبارکه. ..؛ به درستی که ما آن را در شب پربرکتی نازل کردیم.»60

در سوره¬ی مبارکه¬ی قدر می¬فرماید: «انّا انزلناه فی لیله القدر. ..؛ ما قرآن را در شب قدر نازل کردیم.»61

جمع این سه آیه به اثبات می¬رساند که نزول قرآن را در شب قدر بوده است. براساس این آیات شریفه¬ قرآن کریم که مائده¬ی بزرگ آسمانی است، در شب قدر نازل شده است.

ابن عباس می¬گوید: « خداوند قرآن را به¬طور یک¬جا از لوح محفوظ به¬سوی آسمان دنیا در شب قدر نازل کرد و سپس جبرئیل آن را در طول بیست و سه سال به¬تدریج نازل می¬کرد.»62 در بیان دیگری آمده که آغاز نزول قرآن در شب قدر بوده است.63

 

برتر از هزار ماه

یکی از ویژگی¬های شب قدر برتری عبادی آن است. براساس آن¬چه به¬طور صریح در قرآن آمده، شب قدر بر هزار ماه برتری دارد. «لیله القدر خیر من الف شهر»64

از امام صادق(علیه السلام) پرسیده شد: «کیف تکون لیله القدر خیر من الف شهر؟ قال: العمل فیها خیر العمل فی الف شهر لیس فیها لیله القدر؛ چگونه شب قدر از هزار ماه بهتر است؟ امام فرمود: «عمل در آن بهتر از عمل در هزار ماهی است که در آن، شب قدر وجود ندارد.»65

در بیان دیگری از امام باقر(علیه السلام) در تفسیر: «لیله القدر خیر من الف شهر» آمده است: «العمل الصالح فیها من الصلوه و الزکاه و انواع الخیر، خیر من العمل فی الف شهر لیس فیها لیله القدر و و لولا یضاعف الله تبارک و تعالی للمؤمنین ما بلغوا و لکنه الله یضاعف لهم الحسنات؛ رفتار شایسته¬ای مانند نماز، زکات و انواع کارهای نیک دیگر در شب قدر بهتر است از انجام این کارها، در هزار ماهی که شب قدر در آن وجود ندارد. اگر خداوند اجر و پاداش عمل بندگان خود را افزایش نمی¬داد، هرگز عمل یک شب به عمل هزار ماه نمی¬رسید. ولی خداوند نیکی¬های بندگان خود را چند برابر نموده است.»66

 

شب قدر آغاز سال جدید و پایان سال گذشته است. شب قدر شبی است که سرنوشت انسان¬ها در همه¬ی هستی، تقدیر و اندازه¬گیری می¬شود. در شب قدر فرشتگان رحمت الهی به زمین فرود آمده، به حجت الهی و به تبع آن وجود مقدس، به سایر مؤمنان سلام می¬کنند. شب قدر، شب ولایت الهی و اولیای اوست. در شب قدر مهم¬ترین نعمت خداوند یعنی قرآن مقدس نازل شده است، و سرانجام، عبادت و راز و نیاز با خدا و انجام کارهای نیک در این شب بهتر از انجام این گونه رفتارها در هزار ماهی است که شب قدر در آن وجود ندارد.

 

 

پی نوشت:

 

47. محمدیعقوب کلینی، فروع کافی، ج7، ص625.

48. همان، ص631.

49. ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج14، ص60.

50. محمد بن علی بابویه، صدوق معانی الاخبار، تهران مکتبه صدوق، 1371ه.ق، ص316.

51. محسن فیض کاشانی، تفسیر صافی، مؤسسه¬ی الاعلمی للمطبوعات، چاپ دوم1402 ه.ق، ج5، ص351.

52. قدر، آیه¬ی 4.

53. فضل بن حسن طبرسی، مجمع البیان، ج10، ص409.

54. محمد بن یعقوب کلینی، فروع کافی، ج7، ص623.

55. سید قطب فی ظلال القرآن، ج6، ص914.

56. محمود بن عمر زمخشری، الکشاف، ج4، ص373.

57. نورالثقلین، ج4، ص639.

58. بقره، آیه¬ی 184.

59. دخان، آیه¬ی 2.

60. قدر، آیه¬ی 1.

61. فضل بن حسن طبرسی، مجمع البیان، ج10، ص405.

62. همان، ص405.

63. قدر، آیه¬ی 2.

64. وسایل الشیعه، ج10، ص351.

65. محمد بن یعقوب کلینی، فروع کافی، ج7، ص625.

66. فضل بن حسن طبرسی، مجمع البیان، ج10، ص409.