بیش از یک میلیارد نفر از مردم دنیا مسلمان هستند و روزه گرفتن برای آن دسته از مسلمانانی که به سن بلوغ رسیده اند و از سلامت جسمانی برخوردارند از واجبات دینی به شمار می آید، اما افراد بیمار و بخصوص آن دسته از بیمارانی که روزه داری برای آنها می تواند با پیامدهایی همراه باشد از روزه گرفتن معاف هستند.

 

روزه داری یا به عبارتی نخوردن و نیاشامیدن در طول روز و در نتیجه گرسنگی و تشنگی ناشی از روزه این سوال را در ذهن بسیاری از افراد ایجاد می کند که آیا ابتلا به بیماری هایی مانند دیابت، مواجه بودن با اختلالاتی نظیر کمبود ویتامین یا قرار داشتن در شرایط خاص مانند بارداری می تواند مانع از روزه داری شود؟ پیرامون فواید روزه داری از نظر پزشکان و متخصصان بحث های زیادی وجود دارد، نتایج تحقیقات علمی نشان داده است نه تنها مواجهه با چنین بیماری ها و اختلالاتی مانع از روزه گرفتن نمی شود، بلکه بسیاری از بیماری ها ازجمله ترمیم بافت ها و سلول ها، کنترل چاقی، تنظیم میزان ترشح هورمون ها، استراحت دستگاه گوارش، دیابت نوع دوم، چربی خون بالا و افسردگی از جمله بیماری هایی است که با روزه گرفتن می توان عوارض و پیامدهای آن را به میزان قابل توجهی تحت کنترل قرار داد.

 

از تحقیقات اولیه تا راه اندازی شبکه تحقیقات روزه داری

 

برخلاف آنچه تصور می شود روزه داری می تواند سطح قند خون بدن را کنترل کرده و توانایی افراد را برای مقابله با هر گونه تنشی که در زندگی روزمره با آن مواجه هستند افزایش دهد. علاوه بر این، روزه داری متناوب به افزایش طول عمر، کاهش التهاب بافت های بدن، کاهش خطر ابتلا به بیماری های قلبی، دیابت، آلزایمر و پارکینسون منجر خواهد شد. اینها همه نتایج تحقیقاتی است که در زمینه روزه داری در دانشگاه ها و مراکز علمی در سطح دنیا انجام شده که بخصوص در ماه مبارک رمضان خبرهایی از این نوع در صدر خبرهای پرمخاطب قرار می گیرد. در دانشگاه ها و پژوهشگاه های داخل کشور نیز در سال های اخیر درباره روزه داری برای گروه های مختلف که از دیدگاه پزشکی شرایط خاصی دارند، تحقیقات متعددی انجام شده است که انتشار نتایج این تحقیقات می تواند به پرسش هایی که ممکن است برای بسیاری از افراد پیش آید پاسخ گوید. در واحد تحقیقات روزه داری دانشگاه علوم پزشکی مشهد تحقیقاتی درباره بارداری و روزه داری انجام شده است که نشان می دهد اگر طول روز به طور متوسط ۱۲ ساعت باشد روزه داری مادران باردار تاثیر نامطلوبی بر بهره هوشی جنین نمی گذارد و اگر مادر بارداری در این شرایط اصرار به روزه گرفتن داشته باشد، باید مطمئن باشد می تواند با کنترل وزن، اضافه وزنی را که باید در این مدت کسب کند داشته باشد. پژوهشگران دانشگاه علوم پزشکی ارومیه نیز تحقیقات گسترده ای در زمینه تاثیر روزه داری بر سلامت انجام داده اند. براساس این تحقیقات روزه از راهکارهای تاثیرگذار در کاهش عوامل خطرزا برای گرفتگی عروق قلبی معرفی شده است که علاوه بر این می تواند در کاهش مقاومت به انسولین و بهبود بیماران دیابتی هم تاثیرگذار باشد. در مرکز تحقیقات قلب و عروق اصفهان نقش محافظتی روزه برای سیستم قلبی ـ عروقی بدن مورد بررسی قرار گرفته و به این ترتیب بیماران قلبی ـ عروقی از دیگر افرادی هستند که می توانند تحت نظر پزشک معالج برای روزه گرفتن مجوز بگیرند و امیدوار باشند روزه داری، به عنوان یک درمان در بهبود آنها موثر باشد. در مرکز تحقیقات غدد درون ریز و متابولیسم ایران تحقیقاتی درباره تاثیر روزه بر بیماری های متابولیکی انجام شده است. در کنگره بین المللی روزه داری و سلامت روزه درمانی مورد توجه قرار گرفته است. به گفته متخصصان انستیتو تحقیقات تغذیه در این مرکز مطالعاتی پیرامون روزه داری انجام شده است. براساس نتایج این تحقیقات، روزه به بهبود وضع تغذیه کمک کرده و در نتیجه می تواند تضمین کننده سلامت روزه داران باشد. شبکه ملی تحقیقات سلامت روان ایران و پژوهشکده غدد دانشگاه تهران نیز از دیگر مراکزی است که پیرامون روزه داری پژوهش هایی را انجام داده است. با توجه به اهمیت این موضوع از سه سال پیش ضرورت راه اندازی شبکه ای به عنوان شبکه تحقیقات روزه داری احساس شد. این شبکه از سوی دانشگاه علوم پزشکی تهران و با هدف انجام تحقیقات بیشتر درباره روزه از دیدگاه پزشکی راه اندازی شده است.

 

روزه داری از دیدگاه دانشمندان آن سوی مرزها

 

در ادیان مختلف همواره گفته می شود روزه برای سلامت روح و روان افراد مفید است، اما مزیت های روزه برای بدن تا قبل از سال ۱۹۰۰ ناشناخته بود و پس از آن محققان در تحقیقات گسترده ای که درباره فواید روزه داری انجام دادند به این نتیجه رسیدند که روزه داری می تواند در درمان اختلالاتی مانند چاقی و همچنین بیماری هایی مانند صرع و دیابت تاثیرگذار باشد، اما جالب این که تحقیق درباره روزه داری و مزیت های آن فقط محدود به کشورهای مسلمان نبوده و در بسیاری دیگر از کشورها بویژه در کشورهای اروپایی و آمریکایی نیز روزه به عنوان یک راهکار درمانی مورد توجه قرار گرفته است. در کشورهای سوئیس، آلمان، انگلیس و آمریکا تحقیقات جامعی درباره درمان با روزه داری انجام داده اند و اکنون در بعضی بیمارستان ها درمان های مبتنی بر روزه داری مورد توجه است.

 

کلایو مک لی، از متخصصان علم تغذیه و از اساتید دانشگاه کورنل آمریکا، تاثیر یک برنامه غذایی روزانه دقیق را در افزایش طول عمر موجودات زنده و در امان ماندن از بیماری های مختلف مورد تائید قرار داده است. این در حالی است که متخصصان تغذیه دانشگاه شیکاگو نیز اعلام کرده اند روزه در جلوگیری از پیشرفت اختلالاتی که می تواند زمینه ساز مرگ زودهنگام و ناگهانی انسان ها باشد پیامدهای مثبتی را به همراه دارد. رئیس موسسه ملی علوم اعصاب اعلام کرده است روزه گرفتن در دوره های زمانی مشخص از سلول های عصبی در برابر هر گونه استرس و فشارهای روحی ـ روانی محافظت می کند. به گفته ماتسون، ۱۰ تا ۱۶ ساعت روزه داری موجب می شود بدن برای تامین انرژی موردنیاز خود اندوخته چربی را هدف قرار دهد که اثر این تغییرات در محافظت از حافظه و افزایش توانایی یادگیری افراد ثابت شده است. او در تحقیقات اخیرش در این زمینه نشان داده است روزه داری می تواند در کاهش احتمال ابتلا به آسیب های مغزی و در نتیجه بروز سکته مغزی و ابتلا به آلزایمر نقش مهمی داشته باشد. کالج قلب و عروق ایالت نیواورلئان نیز تحقیقات مشابهی را در این زمینه انجام داده است. براساس خبر اعلام شده از سوی محققان این مرکز روزه داری موجب افزایش هورمونی موسوم به HGH می شود که این هورمون حفظ سلامت، تناسب اندام و افزایش طول عمر افراد را تضمین می کند.

 

بنیاد بین المللی پیشگیری و کنترل دیابت در این حوزه تحقیقاتی را انجام داده است که نقش روزه در کنترل بیماری دیابت را مورد تائید قرار می دهد. مرکز بین المللی قلب در مرکز پزشکی Murray در یوتا درباره نقش روزه در مقابله با عوامل خطرزا در ابتلا به دیابت تحقیقاتی انجام داده است و نتایج این تحقیق در نشست علمی انجمن دیابت آمریکا ارائه شده است. براساس اعلام نظر محققان این مرکز روزه داری موثرترین روش برای کاهش خطر ابتلا به دیابت و مشکلات متابولیکی ناشی از آن است. پژوهش جدید محققان آلمانی نشان می دهد روزه داری، دردهای ناشی از ابتلا به بیماری های مفصلی و روماتیسم را کاهش می دهد. اگرچه آنها توصیه می کنند بیمارانی که از حملات شدید دردهای مفصلی و انواع مزمن بیماری های روماتیسمی رنج می برند در صورت نیاز به مصرف دارو نباید روزه بگیرند یا باید حتما زیر نظر پزشک معالج روزه بگیرند. کارگروه تغذیه کمیته بین المللی المپیک چند سال پیش تحقیقاتی را درباره تاثیر روزه داری بر عملکرد ورزشکاران انجام داد. به گفته موگان، سرپرست این تیم تحقیقاتی، برخلاف آنچه تصور می شود روزه داری نمی تواند عملکرد ورزشکاران را تحت تاثیر قرار دهد. البته باید توجه داشت آنچه در این تحقیقات از آن به عنوان روزه نام برده شده به این معنی است که در دوره زمانی مشخصی از روز و برای مدت زمان مشخصی افراد باید از خوردن و آشامیدن پرهیز کنند و طلوع و غروب آفتاب ملاک تعیین این مدت زمان نبوده است. به عبارت دیگر، روزه داری از نگاه پزشکان غربی با روزه داری مذهبی مسلمانان متفاوت است. هر چند در هر دو حالت هدف، نخوردن و نیاشامیدن در دوره زمانی مشخصی از شبانه روز و برای چند روز پشت سر هم است.

 

روزه، سلامت روان را تضمین می کند

 

امروزه با پیشرفت فناوری و تحقیقات وسیع انجام شده در این زمینه به این نتیجه رسیده اند روزه داری نه تنها سلامت بدن را به خطر نمی اندازد، بلکه می تواند تضمین کننده سلامت بدن هم باشد. تا جایی که در بسیاری از کشورها پزشکان برای درمان بعضی بیماری ها یک برنامه غذایی برای بیمار تجویز می کنند که براساس این برنامه بیماران باید برای مدت زمان محدودی از خوردن و آشامیدن پرهیز کنند. اگرچه تاکنون در زمینه تاثیر روزه داری بر سلامت جسم تحقیقات فراوانی انجام شده، اما ارزیابی های علمی در زمینه تاثیرات مثبت روانی روزه داری نشان می دهد روزه می تواند راهکار مناسبی برای کاهش میزان اضطراب و افسردگی باشد. محققان اروپایی درباره تاثیر روزه بر روان افراد تحقیقات جامعی انجام داده اند. آنها بر این باورندکه نقش روزه در سلامت روان به مراتب می تواند بیشتر از نقشی باشد که روزه داری در سلامت جسم ایفا می کند. براساس این تحقیقات می توان گفت روزه داری نه تنها می تواند در کاهش عوارض بیماری های روحی ـ روانی تاثیرگذار باشد، بلکه می تواند راهکاری برای درمان قطعی چنین بیماری هایی باشد. البته آنها توصیه می کنند افراد مبتلا به بیماری های روانی پیش از روزه گرفتن حتما با پزشک معالج خود مشورت کنند.

 

معنویت و نقش آن بر سلامت، شادکامی و رشد و شکوفایی افراد ازجمله موضوعاتی است که مورد توجه بسیاری از محققان بوده است. انجمن روان شناسی آمریکا تحقیقاتی را در حوزه سلامت معنوی انجام داده که نتایج قابل توجهی را به همراه داشته است. گروهی از محققان دانشگاه علوم پزشکی تهران با هدف مقایسه هوش معنوی و شادکامی روزه داران و غیرروزه داران تحقیقاتی را در این زمینه انجام داده اند و بر این اساس به این نتیجه رسیده اند که روزه داری اسلامی با تقویت شکیبایی، بخشش و خودآگاهی به افزایش هوش معنوی و شادکامی روزه داران منجر می شود.

منبع کوثرنامه: روزنامه جام جم به نقل از آفتاب